Toplum sağlığını korumanın en etkin yollarından biri olan aşılar, bireyleri ve dolayısıyla tüm toplumu bulaşıcı hastalıklara karşı korur. Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen aşılama programları sayesinde pek çok tehlikeli hastalık kontrol altına alınmıştır. Ancak her tıbbi müdahalede olduğu gibi, aşılama sonrasında da nadiren istenmeyen yan etkiler (komplikasyonlar) ortaya çıkabilmektedir. Bu noktada, aşı uygulamasının idarenin bir kamu hizmeti olması nedeniyle, ortaya çıkan ciddi ve kalıcı yan etkilerden doğan zararlarda devletin hukuki sorumluluğu gündeme gelmektedir.
Aşı Sonrası Yan Etkilerde Devletin Sorumluluğunun Hukuki Dayanağı
Türk idare hukukunda devletin sorumluluğu, “hizmet kusuru” ve “kusursuz sorumluluk” olmak üzere iki temel ilkeye dayanır. Aşı sonrası oluşan yan etkilerde genellikle kusursuz sorumluluk ilkesi devreye girer. Bu ilke, idarenin yürüttüğü faaliyetin riskli olması veya kamu yararı için bir kişiye özel ve olağandışı bir külfet yüklemesi durumunda, idarenin herhangi bir kusuru olmasa dahi ortaya çıkan zararı tazmin etmesi gerektiğini ifade eder.
Yargıtay ve Danıştay’ın yerleşik içtihatlarında, zorunlu veya yaygın olarak tavsiye edilen aşıların toplum sağlığını koruma gibi genel bir fayda sağladığı kabul edilmektedir. Bu genel fayda için yapılan aşılar sonucunda bir bireyin sağlığında ciddi bir bozulma meydana gelmesi, o kişiye “sosyal risk” ilkesi gereği toplumun katlanması gereken bir yük yükler. İşte bu yükün, bireyin üzerinde bırakılmayarak, tüm toplum adına devlet (idare) tarafından karşılanması esastır. Bu nedenle, aşı sonrası ortaya çıkan ve aşı ile arasında uygun illiyet (nedensellik) bağı kurulabilen ciddi yan etkilerde, idarenin bir hizmet kusuru olmasa bile tazminat sorumluluğu doğabilmektedir.
Hizmet Kusuru ve Komplikasyon Ayrımı
Devletin sorumluluğunu değerlendirirken, aşıya bağlı komplikasyon ile tıbbi uygulama hatasını (malpraktis) ayırmak önemlidir.
- Komplikasyon: Tıp biliminin güncel verilerine göre öngörülebilen ancak her türlü özene rağmen engellenemeyen, nadir görülen istenmeyen etkilerdir. Bu durumda idarenin sorumluluğu, yukarıda açıklanan “sosyal risk” ve “kusursuz sorumluluk” ilkelerine dayanır.
- Hizmet Kusuru: Aşının yanlış bölgeye uygulanması, dozaj hatası, soğuk zincirin bozulmuş bir aşının kullanılması veya hijyen kurallarına uyulmaması gibi durumlarda ise idarenin “hizmet kusuru”ndan kaynaklanan sorumluluğu söz konusu olur. Bu durumda da zarar gören kişinin tazminat hakkı bulunmaktadır.
İzmir’de Tazminat Süreci ve Yargı Yolu
Aşı sonrası ciddi bir yan etki nedeniyle zarara uğradığını düşünen kişiler, hukuki süreci başlatmadan önce belirli adımları izlemelidir. İzmir’de yaşayan bir vatandaş için süreç şu şekilde işlemektedir:
- İdareye Başvuru: Dava açmadan önce, zararın ve tazminat talebinin belirtildiği bir dilekçe ile Sağlık Bakanlığı’na yazılı olarak başvurulması zorunlu bir idari usuldür. Bu başvuru, zararın öğrenildiği tarihten itibaren belirli zamanaşımı süreleri içinde yapılmalıdır.
- Tam Yargı Davası: İdarenin başvuruyu reddetmesi, cevapsız bırakması veya yetersiz bir cevap vermesi halinde, idari yargıda tam yargı davası açma hakkı doğar. Görevli ve yetkili mahkeme, İzmir’de ikamet edenler için İzmir İdare Mahkemeleri‘dir.
Talep Edilebilecek Tazminat Türleri
Açılacak tam yargı davasında, aşı yan etkisinin yol açtığı zararlara göre maddi ve manevi tazminat talep edilebilir:
- Maddi Tazminat: Tedavi giderleri, ilaç masrafları, hastane ve bakım masrafları, çalışma gücü kaybından doğan gelir kayıpları ve gelecekteki ekonomik kayıpları kapsar.
- Manevi Tazminat: Yaşanan ciddi sağlık sorunu nedeniyle duyulan elem, keder, acı ve yaşam kalitesindeki düşüşü telafi etmeyi amaçlayan bir tazminat türüdür.
Sonuç olarak, devlet tarafından kamu sağlığı amacıyla yürütülen aşılama faaliyetleri neticesinde meydana gelen ciddi yan etkiler karşısında bireyler hukuken korumasız değildir. Sosyal risk ve kusursuz sorumluluk ilkeleri çerçevesinde, zarara uğrayan kişilerin idareye başvurarak ve ardından İzmir İdare Mahkemeleri’nde dava açarak haklarını aramaları mümkündür.
“`
Anahtar Kelime : ası yan etkileri devlet sorumluluğu
