Tıbbi Malpraktis ve Konsültasyon Kavramı
Sağlık hukukunda en sık karşılaşılan uyuşmazlık alanlarından biri, tıbbi uygulama hatası yani malpraktis iddialarıdır. Hekimlerin hastalarına karşı üstlendikleri teşhis ve tedavi yükümlülüğü, tıp biliminin güncel kurallarına, mesleki deontolojiye ve hukuki özen standartlarına uygun hareket etmeyi gerektirir. Bu özen yükümlülüğünün en kritik aşamalarından biri ise şüphesiz “konsültasyon” sürecidir. Konsültasyon, bir hastanın tanı, tedavi ve takip sürecinde, tedaviyi doğrudan yürüten hekimin (müdavi hekim) kendi uzmanlık alanı dışındaki veya karmaşık, şüpheli durumlar için diğer uzmanlık dallarındaki hekimlerin görüşüne ve iş birliğine başvurmasıdır. Tıbbi gerekliliklere rağmen konsültasyon istenmemesi veya geç istenmesi, hukuki açıdan ciddi sorumluluklar doğurmaktadır.
Konsültasyon İstenmemesi Hangi Durumlarda Malpraktis Teşkil Eder?
Hukuken her konsültasyon eksikliği doğrudan tazminat gerektiren bir malpraktis olarak nitelendirilmez. Bir eylemin veya ihmalin malpraktis teşkil edebilmesi için hekimin kusurlu bir davranışının bulunması ve bu kusur ile hastada ortaya çıkan zarar arasında uygun bir illiyet (neden-sonuç) bağının kurulabilmesi gerekir. Konsültasyon istenmemesinin hukuki sorumluluk doğurduğu temel durumlar şunlardır:
- Uzmanlık Sınırlarının Aşılması: Hekimin, kendi uzmanlık alanı dışındaki veya kendi yetkinliğini aşan bir tıbbi tabloyla karşılaşmasına rağmen, ilgili branştan görüş istemeyerek tedaviyi tek başına sürdürmeye çalışması özen yükümlülüğünün açık bir ihlalidir.
- Klinik Belirtilerin Göz Ardı Edilmesi ve Teşhiste Gecikme: Hastanın klinik tablosunda acil veya spesifik bir müdahale gerektiren (örneğin şiddetli karın ağrısı çeken bir çocuk hastada cerrahi konsültasyon istenmemesi gibi) belirgin bulgular olmasına rağmen konsültasyon yoluna gidilmemesi, teşhiste gecikmeye yol açtığında doğrudan malpraktis kabul edilir.
- Komplikasyon Yönetiminde Başarısızlık: Tedavi veya ameliyat sırasında tıbbi standartlara uygun davranılmasına rağmen öngörülebilen bir komplikasyon geliştiğinde, bu durumun yönetimi için başka bir uzmanlık alanının desteğine ihtiyaç duyulmasına rağmen konsültasyon istenmemesi de kusur olarak değerlendirilir.
Yargıtay İçtihatları ve Hukuki Dayanaklar
Türk hukuk sisteminde hekim ile hasta arasındaki ilişki, özel hastanelerde ve serbest çalışan hekimlerde genellikle 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde bir “vekalet sözleşmesi” olarak kabul edilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 506. maddesi uyarınca, vekil üstlendiği işi özenle yürütmek zorundadır. Hekimin göstermesi gereken özen, benzer şartlar altındaki ortalama, dikkatli, bilgili ve deneyimli bir hekimin göstermesi gereken mesleki özen seviyesidir. Dolayısıyla, tıp biliminin kuralları gereği konsültasyon istenmesi gereken bir durumda bu işlemin yapılmaması, özen borcuna aykırılık oluşturarak haksız fiil (TBK m. 49) veya sözleşmeye aykırılık kapsamında tazminat sorumluluğunu doğurur.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça vurgulandığı üzere, hekim hastanın yaşamı ve sağlığı üzerinde mutlak bir dikkat sergilemekle yükümlüdür. Yargıtay kararlarında, hastanın durumunun gerektirdiği uzman hekim konsültasyonunun zamanında istenmemesi, geciktirilmesi veya konsültan hekimin önerilerine uyulmaması durumları net bir şekilde tıbbi ihmal ve malpraktis olarak nitelendirilmektedir. Eğer konsültasyon istenseydi önlenebilecek veya minimize edilebilecek bir zarar, konsültasyon istenmediği için gerçekleşmişse, burada hekimin veya idarenin (kamu hastanelerinde hizmet kusuru ve organizasyon eksikliği kapsamında) hukuki sorumluluğu kesinleşmektedir. Nitekim Danıştay ve idare mahkemesi kararlarında da acil servislerdeki organizasyon hataları ve konsültasyon eksiklikleri ağır hizmet kusuru olarak kabul edilmektedir.
Hekimler ve Hastalar İçin Önemli Hususlar
Sağlık profesyonellerinin ve hastaların bu süreçte dikkat etmesi gereken kritik noktalar şunlardır:
- Tıbbi Kayıtların Tutulması: Hekimlerin konsültasyon taleplerini, bu taleplerin gerekçelerini ve konsültasyon sonuçlarını hasta dosyasına eksiksiz ve yazılı olarak işlemesi yasal bir zorunluluktur.
- Zamanında İsteme: Konsültasyonun sadece istenmesi yeterli değildir; hastanın durumunun aciliyetine uygun olarak makul ve hızlı bir süre içinde gerçekleştirilmesi şarttır.
- Hastanın Aydınlatılması: Konsültasyon ihtiyacı doğduğunda, Hasta Hakları Yönetmeliği ve Hekimlik Meslek Etiği Kuralları uyarınca durumun hasta veya yakınlarına açıklanması ve rızalarının alınması gerekir.
Sonuç olarak; tıp biliminin gerektirdiği durumlarda konsültasyon istenmemesi, teşhis ve tedavi sürecinde ciddi gecikmelere veya yanlış uygulamalara yol açtığı takdirde sağlık hukuku kapsamında açık bir malpraktis (tıbbi uygulama hatası) olarak değerlendirilmektedir. Hem hekimlerin hukuki sorumluluktan kaçınması hem de hastaların hak kayıpları yaşamaması adına sürecin tıp etiğine ve hukuki normlara uygun yönetilmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : konsultasyon istememek malpraktis
