Tıp biliminin tüm imkanlarına ve hekimlerin yoğun çabalarına rağmen, bazı durumlarda hastaların hayatını kaybetmesi kaçınılmaz olabilmektedir. Bir hastanın vefatı, hasta yakınları için büyük bir yıkım yaratırken, hekimler ve sağlık kuruluşları açısından da ciddi hukuki süreçleri beraberinde getirebilir. Ancak her ölüm olayının ardında bir tıbbi uygulama hatası (malpraktis) aramak hukuken ve tıbben doğru değildir. Sağlık hukukunda en kritik konu, ölümün “tıbbi malpraktis” mi yoksa “komplikasyon” mu olduğunun net bir şekilde ayırt edilmesidir.
Tıbbi Malpraktis ve Komplikasyon Arasındaki İnce Çizgi
Hastanın kaybedilmesi durumunda hukuki sorumluluğun doğup doğmayacağını belirleyen en temel unsur, hekimin eyleminin niteliğidir. Türk hukuk sisteminde bu ayrım, malpraktis ve komplikasyon kavramları üzerinden yapılır:
- Tıbbi Malpraktis (Hekim Hatası): Hekimin bilgisizliği, deneyimsizliği, ilgisizliği veya tıbbi standartlara uymaması neticesinde hastanın zarar görmesidir. Tedavinin yanlış planlanması, yanlış dozda ilaç verilmesi ya da cerrahi bir operasyonda bariz teknik hatalar yapılması malpraktis kapsamında değerlendirilir.
- Komplikasyon (İzin Verilen Risk): Tıbbi girişimlerin doğasında bulunan, hekimin tüm dikkat, özen ve mesleki kurallara uymasına rağmen engellenemeyen, önceden öngörülebilen ancak önüne geçilemeyen risklerdir. Hukuken “izin verilen risk” sınırları içinde kalan komplikasyonlar nedeniyle hekime cezai veya hukuki bir sorumluluk yüklenemez.
Yargıtay’ın Özen Yükümlülüğü ve “Özen Borcu” Yaklaşımı
Hekim ile hasta arasındaki ilişki, genel olarak Türk Borçlar Kanunu kapsamında bir “vekalet sözleşmesi” olarak kabul edilir. Hekim, hastasını iyileştirme garantisi (sonuç taahhüdü) vermez; ancak hastayı tedavi etmek için elinden gelen tüm bilimsel çabayı, dikkati ve özeni göstermekle yükümlüdür. Bu durum hukukta “özen borcu” olarak tanımlanır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin hukuki sorumluluğunun doğabilmesi için ortada bir kusur, zarar ve bu kusur ile zarar arasında illiyet (nedensellik) bağı bulunmalıdır. Eğer hekim, tıbbi standartlara uygun davranmış, gerekli tüm tetkikleri yapmış ve acil duruma zamanında müdahale etmişse, hastanın kaybedilmesi durumunda hekime kusur atfedilemez. Dolayısıyla, sadece ölüm sonucunun gerçekleşmiş olması, tek başına malpraktis davasının kazanılacağı anlamına gelmez.
Aydınlatılmış Onamın Hayati Önemi
Bir tıbbi müdahalenin hukuka uygun olabilmesi için hastanın veya yakınlarının süreç hakkında bilgilendirilmesi ve rızasının alınması şarttır. Sağlık hukukunda buna “aydınlatılmış onam” denir. Hekim, oluşabilecek komplikasyonlar hakkında hastayı veya yasal temsilcisini yeterince bilgilendirmediyse, ortaya çıkan durum tıp literatüründe bir komplikasyon olsa dahi, hekimin sorumluluğu doğabilir.
Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında, aydınlatılmış onamın usulüne uygun alınmamasının, hastanın maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının (kendi kaderini tayin hakkı) ihlali niteliğinde olduğu ve bu durumun tazminat sorumluluğu doğurabileceği sıklıkla belirtilmektedir. Bu nedenle, onam formlarının eksiksiz ve anlaşılır şekilde düzenlenmiş olması davanın seyrini doğrudan etkiler.
Kusur Tespiti ve Bilirkişi Raporları
Hastanın vefatı sonrası açılan tazminat veya ceza davalarında, hekimin kusurlu olup olmadığını mahkeme hakimi tek başına takdir edemez. Tıbbi konular uzmanlık gerektirdiğinden, dosya Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin ilgili anabilim dallarından seçilen uzman bilirkişi heyetlerine gönderilir. Bilirkişiler, hastanın tedavi sürecine ilişkin tüm kayıtları inceleyerek hekimin tıbbi standartlara uygun davranıp davranmadığını raporlar. Mahkemeler, bu teknik raporlar doğrultusunda karar verir.
Sonuç
Hastanın kaybedilmesi her zaman bir malpraktis davasına konu olabilir, ancak her dava hekimin veya hastanenin tazminat ödemesi ya da ceza almasıyla sonuçlanmaz. Hukuki sorumluluk, ancak hekimin özen yükümlülüğünü ihlal ettiği, tıbbi standartların dışına çıktığı ve bu hatalı eylem ile ölüm arasında doğrudan bir bağ (illiyet bağı) olduğu durumlarda doğar. Bu karmaşık süreçlerin hem hekimler hem de hasta yakınları açısından adil bir şekilde yürütülebilmesi için profesyonel bir sağlık hukuku desteği almak büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : hasta kaybi malpraktis
