Halkın gözü önünde olan ünlü sanatçılar, politikacılar, sporcular veya tanınmış iş insanları sağlık kuruluşlarına başvurduklarında, tıbbi durumları büyük bir merak konusu haline gelebilmektedir. Ancak hastane personelinin, sırf merak duygusuyla veya popülariteden etkilenerek bir ünlü hastanın tıbbi dosyasına, tahlil sonuçlarına veya tedavi geçmişine bakması masum bir ilgiden çok daha fazlasıdır. Bu durum, hem ulusal hem de uluslararası mevzuatta çok ciddi hukuki, idari ve cezai yaptırımlara bağlanmış açık bir hak ihlalidir.
1. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Açısından Değerlendirme
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca, kişilerin sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilir. Kanunun 6. maddesine göre, özel nitelikli kişisel verilerin ilgilinin açık rızası olmaksızın işlenmesi yasaktır. Sağlık hizmeti sunan personelin, görevi gereği tedavi sürecine dahil olmadığı bir hastanın dosyasına erişmesi, veri güvenliğini ihlal eden hukuka aykırı bir “veri işleme” faaliyetidir. Kişinin ünlü olması, onun mahremiyet hakkını ortadan kaldırmaz.
Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun benzer ihlallere yönelik kararlarında da vurgulandığı üzere, yetkisiz erişim sağlayan kurumlar hakkında ciddi idari para cezaları uygulanmaktadır. Kurul, hastanelerin veri güvenliğini sağlama yükümlülüğünü ihlal ettiğine hükmederek hem sistemsel açıkları hem de personelin denetimsizliğini cezalandırmaktadır.
2. Türk Ceza Kanunu (TCK) Kapsamında Suç Teşkil Eder mi?
Ünlü bir hastanın dosyasının yetkisiz şekilde incelenmesi yalnızca idari bir ihlal değil, aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında bir suçtur. TCK’nın 136. maddesinde düzenlenen “Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme” suçu, bu eylemi gerçekleştiren personel için hapis cezası öngörmektedir.
Eğer bu ihlal, kamu görevlisi olan bir sağlık personeli tarafından veya görevin verdiği yetki kötüye kullanılarak gerçekleştirilmişse, TCK m. 137 uyarınca verilecek ceza yarı oranında artırılmaktadır. Ayrıca, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça belirtildiği üzere, verilere sadece “meraktan bakılmış olması” suç kastının varlığını ortadan kaldırmaz; sisteme yetkisiz erişim sağlanması suçun oluşması için yeterlidir.
3. İş Hukuku Yönünden Sonuçlar: Haklı Nedenle Fesih
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan sağlık personeli için ünlü bir hastanın verilerini usulsüz incelemek, iş sözleşmesinin derhal feshine yol açabilir. Kanunun 25. maddesinin II. fıkrasında yer alan “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller” başlığı altında, işçinin işverene veya işverenin müşterilerine (hastalara) karşı doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması haklı fesih sebebi sayılmıştır.
Yargıtay’ın yerleşik kararlarında, görev tanımı dışında kalan hastaların dosyalarını merak saikiyle inceleyen çalışanların iş akitlerinin tazminatsız ve ihbarksız olarak (haklı nedenle derhal fesih yoluyla) sonlandırılmasının hukuka uygun olduğu kabul edilmektedir. Bu durum, çalışanın kıdem tazminatı gibi haklarını da kaybetmesi anlamına gelir.
4. Tazminat Sorumluluğu ve Hasta Hakları Yönetmeliği
Hasta Hakları Yönetmeliği’nin “Mahremiyete Saygı Gösterilmesi” başlıklı 21. maddesi ve “Bilgilerin Gizli Tutulması” başlıklı 23. maddesi uyarınca, hastanın sağlığı ile ilgili her türlü bilgi gizlidir. Bu gizliliğin ihlal edilmesi durumunda hasta, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 49 (haksız fiil) ve m. 58 (kişilik haklarının zedelenmesi) kapsamında manevi tazminat davası açabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus, adam çalıştıranın sorumluluğu (TBK m. 66) gereğince, hastanın doğrudan hastane yönetimine karşı da tazminat davası açabileceğidir. Anayasa Mahkemesi kararlarında da bireyin rızası dışında tıbbi verilerine erişilmesinin, Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan “özel hayatın gizliliği” hakkının açık bir ihlali olduğu defaatle kabul edilmiştir.
Sonuç ve Sağlık Kurumlarına Öneriler
Özetle, ünlü bir hastanın dosyasına sadece “bakmak” bile hem çalışan hem de sağlık kuruluşu için geri dönülemez hukuki süreçleri başlatabilir. Bu tür hak ihlallerinin önüne geçmek için sağlık kuruluşlarının şu önlemleri alması hayati önem taşır:
- Rol Tabanlı Yetkilendirme: Sadece hastanın aktif tedavisini yürüten hekim ve hemşirelerin ilgili dosyaya erişebileceği teknik kısıtlamalar uygulanmalıdır.
- Erişim Loglarının Takibi: Bilgi yönetim sistemlerinde kimin, hangi saatte, hangi hastanın dosyasına eriştiği sürekli olarak denetlenmeli ve şüpheli sorgulamalar raporlanmalıdır.
- Periyodik Eğitimler: Tüm hastane personeline, hasta mahremiyeti ve KVKK kapsamında periyodik olarak hukuki ve cezai sorumluluklar hakkında bilgilendirme yapılmalıdır.
Sağlıkta güven ilişkisini korumak, her hastanın -ünlü olsun veya olmasın- mahremiyetine mutlak saygı göstermekle mümkündür. Hukuki yaptırımlarla karşılaşmamak adına hem hekimlerin hem de yardımcı sağlık personelinin bu kurallara hassasiyetle yaklaşması gerekmektedir.
Anahtar Kelime : unlu hasta dosyasi
