Hastanede gerçekleştirilen tedavi süreçlerinde uygulanan ilaç tedavileri, hastanın iyileşme sürecinde hayati bir role sahiptir. Ancak yanlış ilaç verilmesi, hatalı doz uygulanması veya ilacın yanlış yolla vücuda verilmesi gibi durumlar, telafisi imkansız sağlık sorunlarına ve hatta can kayıplarına yol açabilmektedir. Sağlık hukukunda “ilaç hatası” (medication error) olarak adlandırılan bu tür vakalarda hukuki ve cezai sorumluluğun kime ait olduğu, hem hastalar hem de sağlık çalışanları açısından büyük önem taşımaktadır.
İlaç Hatası Nedir ve Hukuki Niteliği Nasıl Belirlenir?
Tıbbi müdahaleler sırasında meydana gelen her olumsuz sonuç ilaç hatası olarak değerlendirilmez. İlaç hatası, önlenebilir bir tıbbi ihmal veya kusur sonucu ortaya çıkan malpraktis (tıbbi kötü uygulama) halidir. İlacın tıp bilimince kabul edilen, öngörülemeyen veya önlenemeyen yan etkileri ise “komplikasyon” kapsamında değerlendirilir ve kural olarak hukuk düzeninde sorumluluk doğurmaz.
Sağlık mevzuatı ve yerleşik hukuki ilkeler doğrultusunda bir olayın sorumluluk doğuran bir ilaç hatası sayılabilmesi için şu unsurların mevcudiyeti aranır:
- Hatalı Reçete veya Doz: Hastanın teşhisine, yaşından kronik rahatsızlıklarına kadar mevcut durumuna uymayan ilacın reçete edilmesi veya dozaj hatası yapılması.
- Uygulama Hatası: Doğru ilacın yanlış hastaya, yanlış zamanlamayla veya yanlış yöntemle (örneğin damar yolu yerine kas içi) uygulanması.
- Zarar ve İlliyet Bağı: Hatalı uygulama sonucunda hastada bedensel veya ruhsal bir zararın meydana gelmesi ve bu zarar ile yapılan uygulama arasında doğrudan bir nedensellik bağının bulunması.
Hekimin Hukuki Sorumluluğu
Hekim, hastanın teşhis ve tedavi planını belirleyen temel figürdür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 506. maddesi uyarınca hekim, vekalet sözleşmesi hükümleri doğrultusunda sadakat ve özen borcu altındadır. Hekim, hastanın tıbbi geçmişini, alerjilerini ve düzenli kullandığı ilaçları sorgulamakla ve buna uygun bir tedavi protokolü hazırlamakla yükümlüdür.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekim tıp biliminin gerektirdiği standart özeni göstermez, hastaya uygulanmaması gereken bir ilacı reçete eder veya dozu konusunda hatalı talimat verirse doğan zararlardan şahsen sorumlu tutulur.
Hemşire ve Diğer Sağlık Personelinin Sorumluluğu
İlacın hastaya fiilen uygulanması genellikle hemşireler veya diğer sağlık personeli tarafından yürütülür. Sağlık personeli, hekimin yazılı talimatına (“order”) uygun hareket etmekle mükelleftir. Ancak bu durum, uygulayıcının sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz.
İlacı uygulayan sağlık personelinin de bağımsız bir özen yükümlülüğü bulunur. Uygulayıcı; doğru hasta, doğru ilaç, doğru doz, doğru yol ve doğru zaman ilkelerine uymak zorundadır. Hekimin talimatında açık ve belirgin bir hayati hata (örneğin ölümcül dozda yazılmış bir reçete) bulunmasına rağmen durumu teyit ettirmeden ilacı uygulayan sağlık personeli de meydana gelen zarardan müteselsilen sorumlu olur.
Hastanenin ve İdarenin Sorumluluğu
İlaç hatalarında sorumluluk yalnızca bireysel sağlık personeli ile sınırlı kalmayıp, hizmetin sunulduğu sağlık kuruluşuna da uzanmaktadır. Bu noktada özel hastaneler ile kamu hastaneleri arasında hukuki açıdan ayrım yapılmaktadır:
Özel Hastanelerin Sorumluluğu
Özel hastanelerde meydana gelen ilaç hatalarında hastane yönetimi, Türk Borçlar Kanunu m. 66 kapsamında “Adam Çalıştıranın Sorumluluğu” veya hasta ile kurulan “Hastaneye Kabul Sözleşmesi” hükümleri uyarınca sorumludur. Hastane, personelinin seçiminde, denetiminde ve ilaç depolama/tedarik süreçlerindeki organizasyon kusurlarından doğrudan sorumlu tutulur.
Kamu Hastanelerinin Sorumluluğu
Devlet veya üniversite hastanelerinde gerçekleşen ilaç hataları “hizmet kusuru” kabul edilir. Anayasa’nın 129. maddesinin 5. fıkrası gereğince, kamu görevlilerinin görevlerini yürütürken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları doğrudan idareye (Sağlık Bakanlığı veya ilgili Üniversite) karşı idare mahkemelerinde “tam yargı davası” şeklinde açılır. İdare, ödediği tazminatı kusurlu personele rücu edebilir.
Zamanaşımı ve Hak Arama Yolları
Tıbbi müdahale hatasından mağdur olan hastaların tazminat haklarını kaybetmemeleri için yasal süreleri takip etmeleri gerekir. Özel hastanelere karşı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil (m. 49) hükümleri uyarınca zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halde 10 yıllık zamanaşımı süresi mevcuttur. Kamu hastanelerinde ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu doğrultusunda, eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde idareye ön başvuru yapılması zorunludur.
Anahtar Kelime : ilac hatasi sorumluluk
