Modern tıp hukukunun temel taşlarından biri olan “bilgilendirilmiş onam” ya da diğer adıyla “aydınlatılmış rıza”, hastanın kendi bedeni üzerindeki tasarruf hakkının en önemli yansımasıdır. Bu ilke, hastanın kendisine uygulanacak tıbbi müdahaleye özgür iradesiyle karar verebilmesi için, müdahalenin niteliği, riskleri, faydaları ve alternatif tedavi yöntemleri hakkında yeterli ve anlaşılır bir şekilde bilgilendirilmesini zorunlu kılar. Ancak onam verme hakkı kadar önemli olan bir diğer hak da, verilen bu onamın istenildiği zaman geri çekilebilmesidir.
Hastanın Onamı Geri Çekme Hakkının Hukuki Dayanağı
Hastanın bilgilendirilmiş onamı geri çekme hakkı, temel insan haklarına ve hasta haklarına ilişkin ulusal ve uluslararası düzenlemelere dayanmaktadır. Anayasa’nın vücut bütünlüğünün dokunulmazlığını güvence altına alan maddesi bu hakkın en temel dayanağıdır. Ayrıca, Hasta Hakları Yönetmeliği’nde hastanın tedaviyi reddetme ve durdurma hakkı açıkça düzenlenmiştir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da hekimin müdahalesi için hastanın rızasının alınmasının zorunluluğu ve bu rızanın her zaman geri alınabileceği prensibi sıkça vurgulanmaktadır. Kişinin kendi geleceğini belirleme hakkı, değişen durumlara karşı yeni bir karar almasını ve daha önce verdiği rızayı geri çekmesini kapsar.
Onamın Geri Çekilmesi Ne Anlama Gelir?
Hastanın onamını geri çekmesi, tıbbi müdahaleye başlanmadan önce veya müdahale devam ederken tedaviye son verilmesini talep etmesi anlamına gelir. Bu hak, hastanın tedavi sürecinin herhangi bir aşamasında kullanılabilir. Örneğin, bir ameliyata onay veren hasta, ameliyat başlamadan hemen önce fikrini değiştirebilir veya kemoterapi tedavisi gören bir hasta, tedavinin herhangi bir küründe devam etmek istemediğini belirtebilir.
- Tedavi Başlamadan Önce: Hasta, planlanan tıbbi müdahale öncesinde verdiği onamı hiçbir gerekçe göstermeksizin geri çekebilir.
- Tedavi Sırasında: Tedavi devam ederken onayın geri çekilmesi daha hassas bir durumdur. Hekim, tedavinin aniden kesilmesinin hasta açısından yaratacağı tıbbi riskleri ve olumsuz sonuçları hastaya anlatmakla yükümlüdür. Ancak, tıbbi açıdan hayati bir zorunluluk bulunmadığı sürece, hastanın kararına saygı duyulması esastır.
Onamı Geri Çekmenin Süreci ve Şekli
Mevzuatta onamın geri çekilmesi için özel bir şekil şartı öngörülmemiştir. Hasta, bu iradesini sözlü veya yazılı olarak hekime veya sağlık kuruluşuna bildirebilir. Ancak ispat kolaylığı açısından, bu talebin yazılı bir tutanak ile kayıt altına alınması hem hasta hem de hekim için en güvenli yoldur. “Aydınlatılmış Onamı Geri Çekme Tutanağı” gibi bir belge düzenlenerek, hastanın onamını özgür iradesiyle geri çektiği ve bu kararının olası sonuçları hakkında bilgilendirildiği kayıt altına alınmalıdır.
Hekim, hastanın onamını geri çekme kararını öğrendiğinde, bu kararın tıbbi sonuçları hakkında hastayı bir kez daha aydınlatmalıdır. Bu aydınlatma, tedavinin durdurulması halinde ortaya çıkabilecek riskleri, hastalığın seyrindeki olası değişiklikleri ve alternatif seçenekleri içermelidir. Tüm bu bilgilendirmeye rağmen hasta kararında ısrarcı olursa, hekim bu karara uymakla yükümlüdür.
Hekimin Sorumluluğu ve İstisnai Durumlar
Hastanın onamını geri çekmesi, hekimin hukuki ve cezai sorumluluğunu ortadan kaldırır. Ancak hekimin, hastayı geri çekme kararının sonuçları hakkında yeterince aydınlattığını ispatlaması gerekir. Yetersiz bilgilendirme, hekimin sorumluluğuna yol açabilir.
Onamın geri çekilmesi hakkının bazı istisnaları bulunmaktadır. Özellikle kamu sağlığını tehdit eden bulaşıcı hastalıklar gibi kanunen tedavisi zorunlu kılınan durumlarda, hastanın rızası olmasa dahi gerekli tıbbi müdahale yapılabilir. Ayrıca, hastanın bilincinin kapalı olduğu ve hayati tehlikesinin bulunduğu acil durumlarda, hastanın bir organının kaybına veya fonksiyonunu yitirmesine yol açacak bir durum söz konusu ise rıza aranmaksızın tıbbi müdahale yapılabilir.
Sonuç olarak, hastanın bilgilendirilmiş onamı geri çekme hakkı, hasta özerkliğinin ve kendi bedeni üzerinde söz sahibi olmasının vazgeçilmez bir parçasıdır. İzmir ve Türkiye’deki tüm sağlık profesyonelleri ve hastaların bu temel hakkın varlığını ve kullanım koşullarını bilmesi, sağlıklı bir hekim-hasta ilişkisinin ve hukuka uygun bir sağlık hizmeti sürecinin temelini oluşturur.
“`
Anahtar Kelime : bilgilendirilmis onam
