Hekim ile hasta arasındaki ilişki, yalnızca tıbbi bir süreç değil, aynı zamanda hukuki temellere dayanan bir güven ilişkisidir. Özel hukuk kapsamında bu ilişki, Türk Borçlar Kanunu uyarınca bir “vekalet sözleşmesi” niteliğindedir. Bu hukuki bağ taraflara karşılıklı hak ve yükümlülükler yükler. Hekimin hastayı tedavi etme yükümlülüğü bulunmakla birlikte, belirli şartlar altında hastayı reddetme hakkı da mevcuttur. Ancak bu hak sınırsız değildir; hem ulusal mevzuat hem de yüksek yargı kararları ile çok sıkı kurallara tabi tutulmuştur.
Hekimin Hastayı Reddetme Hakkının Yasal Dayanağı
Hekimin hastayı reddetme veya tedaviden çekinme hakkının en somut yasal dayanağı, Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’dir. Nizamname’nin 18. maddesi bu durumu açıkça düzenlemektedir. İlgili maddeye göre; tabip ve diş tabibi, acil yardım, resmi veya insani vazifelerin ifası halleri hariç olmak üzere, mesleki veya şahsi sebeplerle hastaya bakmayı reddedebilir.
Özel sağlık kuruluşlarında veya serbest çalışan hekimler açısından bu hak, sözleşme serbestliği ilkesi gereğince daha geniş uygulanabilir. Hekim, hastayla arasında güven ilişkisi kurulamayacağını anladığı an tedaviyi üstlenmekten kaçınabilir. Ancak kamu hastanelerinde görev yapan hekimler için durum, kamu hizmetinin sürekliliği ilkesi gereği daha sınırlıdır.
Hakkın Sınırları: Hangi Durumlarda Hasta Reddedilemez?
Hekimin hastayı reddetme serbestisi, hastanın yaşam hakkı ve sağlık hakkı ile dengelenmiştir. Hukuken hekimin hastayı reddedemeyeceği temel durumlar şunlardır:
- Acil Müdahale Gerektiren Durumlar: Hastanın hayati tehlikesinin bulunduğu, acil tıbbi müdahale gerektiren durumlarda hekimin hastayı reddetme hakkı kesinlikle yoktur. İlk tıbbi müdahaleyi yapmak yasal bir zorunluluktur.
- Resmi ve İnsani Görevler: Salgın hastalıklar, doğal afetler veya mahkeme kararıyla görevlendirilme gibi kamu yararı taşıyan hallerde hekim tedaviden kaçınamaz.
- Zarar Vermeme ve Yönlendirme Yükümlülüğü: Hekim tedaviyi yarıda bırakacaksa, hastanın zarar görmemesi için gerekli tedbirleri almak zorundadır. Hastanın durumunu tehlikeye atmayacak şekilde süreci yönetmeli ve hastaya yeni bir hekim bulması için makul bir süre tanımalıdır.
Kamu Hastanelerinde Durum ve Beyaz Kod Uygulaması
Kamu sağlık tesislerinde görev yapan hekimlerin keyfi olarak hastayı reddetme hakkı bulunmamaktadır. Anayasa’nın sağlık hizmetlerine dair hükümleri ve Sağlık Bakanlığı mevzuatı gereğince, kamu hekimleri kendilerine başvuran hastaları tedavi etmekle yükümlüdür.
Ancak bu kuralın en önemli istisnası, hekime yönelik şiddet veya güvenlik tehdididir. Sağlık Bakanlığı mevzuatı uyarınca, hastanın veya yakınının hekime yönelik şiddet uygulaması veya tehditte bulunması durumunda “Beyaz Kod” süreci işletilir. Bu gibi durumlarda hekim, hayati tehlike olmaması kaydıyla, hizmetten çekilme hakkını kullanabilir ve hastanın başka bir hekime yönlendirilmesini talep edebilir.
Yargıtay’ın Yaklaşımı ve Hukuki Sorumluluk
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında, hekim ile hasta ilişkisinin temelinin karşılıklı güven olduğu vurgulanmaktadır. Güven ilişkisinin sarsıldığı durumlarda hekimin sözleşmeyi sonlandırma hakkı vardır. Ancak Yargıtay, bu hakkın kullanımında hastanın mağdur edilmemesi şartını aramaktadır.
Eğer hekim, hastanın durumunu riske atarak veya uygun olmayan bir zamanda tedaviyi aniden bırakırsa, bu durum hukuki sorumluluk doğurur. Böyle bir durumda hekim, Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık hükümleri kapsamında tazminat ödeme yükümlülüğü ile karşı karşıya kalabilir. Ayrıca durumun ağırlığına göre cezai sorumluluklar da gündeme gelebilir.
Sonuç
Sonuç olarak, hekimin hastayı reddetme veya tedaviyi sonlandırma hakkı, tıp etiği ve hukuk kuralları çerçevesinde sınırlandırılmış hassas bir yetkidir. Hem hekimlerin hukuki güvencesi hem de hastaların haklarının korunması adına, sürecin mevzuata ve yargı kararlarına tam uyumlu olarak yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : hekimi hastayi reddetme
