Tıp bilimi, doğası gereği kesinliklerden ziyade olasılıklar ve riskler üzerine kuruludur. Bir hastanın tedavi sürecinde arzu edilmeyen, olumsuz bir sonucun ortaya çıkması hem hasta hem de hekim açısından son derece yıpratıcı bir durumdur. Ancak her olumsuz tedavi sonucu, hukuksal anlamda bir hekim hatası yani “tıbbi malpraktis” olarak değerlendirilemez. Türk hukukunda ve tıp hukukunun evrensel ilkelerinde, olumsuz sonuçlar ile kusurlu eylemler arasında keskin bir çizgi çizilmiştir. Bu çizginin doğru belirlenmesi, hem hastaların hak arama hürriyeti hem de hekimlerin mesleki güvencesi açısından hayati önem taşır.
Tıbbi Malpraktis ve Komplikasyon Ayrımı
Hukuki açıdan olumsuz tedavi sonuçları iki ana başlık altında incelenir: Tıbbi Malpraktis (Hekim Hatası) ve Komplikasyon (İzin Verilen Risk). Bu iki kavramın doğru analiz edilmesi, bir sorumluluk davasının kaderini belirleyen en temel unsurdur.
- Tıbbi Malpraktis: Sağlık personelinin bilgisizlik, deneyimsizlik ya da ilgisizlik nedeniyle standart uygulamayı yapmaması, hastaya gereği gibi özen göstermemesi veya tedavi protokollerine aykırı davranması sonucu oluşan zararlardır. Bu durumda hekimin kusurlu bir eylemi veya ihmali söz konusudur.
- Komplikasyon: Tıbbi girişimlerin doğasında var olan, her türlü tedbir alınmasına ve tıbbi standartlara eksiksiz uyulmasına rağmen önlenemeyen, gelişmesi muhtemel olumsuz durumlardır. Tıp dünyasında bu durum “izin verilen risk” olarak adlandırılır ve hekimin hukuki sorumluluğunu doğurmaz.
Yargıtay’ın Özen Yükümlülüğü ve “Aydınlatılmış Onam” Kriteri
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, bir olumsuz sonucun komplikasyon olarak kabul edilip hekimin sorumluluktan kurtulabilmesi için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
1. Tıbbi Standartlara Uygun Müdahale ve Komplikasyon Yönetimi
Hekim, teşhis ve tedavi aşamalarında tıp biliminin güncel kurallarına ve standartlarına tamamen uygun hareket etmiş olmalıdır. Ayrıca, olumsuz durum (komplikasyon) ortaya çıktıktan sonra, hekimin bu durumu zamanında fark edip gerekli tıbbi müdahaleyi (komplikasyon yönetimi) titizlikle yapması gerekir. Eğer komplikasyon zamanında fark edilmez veya fark edilmesine rağmen standartlara uygun yönetilmezse, süreç artık bir “malpraktis” vakasına dönüşür.
2. Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğü
Hekimin sorumluluktan muaf olabilmesi için, hastanın söz konusu komplikasyon riskleri hakkında işlem öncesinde detaylı ve anlaşılır bir şekilde bilgilendirilmiş olması şarttır. Türk Borçlar Kanunu ve Sağlık Bakanlığı mevzuatları uyarınca, hastanın özgür iradesiyle bu riskleri kabul ettiğine dair imzalı rızasının alınması gerekir. Eğer hasta olası riskler hakkında yeterince bilgilendirilmemişse, ortaya çıkan durum tıp kurallarına göre bir komplikasyon olsa dahi, hekimin aydınlatma yükümlülüğünü ihlal etmesinden dolayı hukuki sorumluluğu doğacaktır.
Hukuki Dayanaklar ve İspat Yükü
Tıbbi müdahalelerden doğan sorumluluk davalarında genel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır. Hekim ile hasta arasındaki ilişki çoğunlukla vekalet sözleşmesi hükümlerine tabidir. Türk Borçlar Kanunu’nun vekalet sözleşmesine ilişkin maddeleri (özellikle TBK m. 506) uyarınca, hekim işçiye oranla çok daha yüksek bir özen göstermekle yükümlüdür. Hekim, hastanın zarar görmemesi için her türlü tedbiri almak zorundadır.
Haksız fiil sorumluluğunu düzenleyen TBK m. 49 kapsamında açılan davalarda ise, zarar gören tarafın hekimin kusurunu ispat etmesi beklenirken; vekalet ilişkisinden doğan davalarda hekim, üzerine düşen özen yükümlülüğünü eksiksiz yerine getirdiğini ispat etmek durumundadır. Yargı organları, bu süreçteki tıbbi kusur durumunu tespit etmek amacıyla Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin ilgili anabilim dallarından uzman bilirkişi raporları talep eder.
Sonuç
Özetlemek gerekirse; her başarısız veya olumsuz tedavi sonucu bir malpraktis değildir. Tıbbi standartlara tam uyulmasına rağmen kaçınılamayan olumsuzluklar komplikasyon olarak değerlendirilir ve hekimin hukuki sorumluluğunu başlatmaz. Ancak aydınlatılmış onamın alınmaması, tıbbi standartlardan sapılması veya ortaya çıkan komplikasyonun yanlış yönetilmesi durumunda yasal sorumluluk kaçınılmazdır. Hem hekimlerin hem de hastaların hak kaybına uğramaması adına süreçlerin tıp hukuku alanında uzman hukukçular rehberliğinde değerlendirilmesi büyük önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : tedavi sonucu malpraktis
