Anayasa ile güvence altına alınan yaşam hakkı ve sağlık hakkı, bireylerin acil tıbbi müdahaleye ihtiyaç duydukları anlarda kesintisiz ve engelsiz sağlık hizmeti almasını zorunlu kılmaktadır. Türkiye’de sağlık mevzuatı, acil durumdaki bir hastanın sosyal güvenlik güvencesi olup olmadığına ya da başvurduğu kurumun özel veya kamu hastanesi olmasına bakılmaksızın tıbbi müdahale yapılmasını öngörür. Buna karşın uygulamada, özel hastanelerin acil servisine başvuran hastalardan ücret veya senet talep edilip edilemeyeceği hususu sıklıkla hukuki uyuşmazlıklara konu olmaktadır.
Özel Hastanelerin Acil Hastayı Kabul Yükümlülüğü
Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ve Özel Hastaneler Yönetmeliği hükümleri uyarınca; özel hastaneler, acil olarak hastaneye başvuran tüm hastaları kabul etmek ve gerekli tıbbi müdahaleyi derhal başlatmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük kapsamında özel sağlık kuruluşları, acil durumlarda hastadan veya yakınlarından:
- Her ne ad altında olursa olsun ön ödeme, kaparo veya depozito talep edemez.
- Sosyal güvenlik güvencesinin aktif olup olmadığını sorgulayarak tedaviyi geciktiremez.
- Maddi yetersizlik gerekçesiyle hastayı geri çeviremez veya gerekli acil müdahaleyi yapmadan başka bir kuruma sevk edemez.
Acil Hal Nedir ve Hangi İşlemler Ücretsizdir?
Hukuki açıdan acil hal; ani gelişen hastalık, kaza, yaralanma ve benzeri durumlarda hastanın yaşamını veya organ bütünlüğünü tehdit eden, vakit kaybetmeksizin tıbbi müdahale yapılmasını gerektiren durumları ifade eder. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) düzenlemelerine göre acil servislerde sunulan şu hizmetlerden ilave ücret alınması yasaktır:
- Acil servislerde gerçekleştirilen ilk muayene, tetkik, tahlil ve tıbbi görüntüleme işlemleri,
- Hastanın tıbbi açıdan durumunun stabil hale getirilmesine (stabilizasyon) kadar yapılan tüm tıbbi müdahaleler,
- Acil müdahalenin devamı niteliğindeki yoğun bakım hizmetleri ve acil cerrahi işlemler.
Ücret Talep Edilebilecek Durumlar: Yeşil Alan ve Stabilizasyon
Özel hastanelerin acil servislerine yapılan her başvuru otomatik olarak ilave ücretten muaf tutulmamaktadır. Mevzuat uyarınca acil serviste yapılan triyaj (ön değerlendirme) sonucunda hastanın durumu “Yeşil Alan” (acil tıbbi müdahale gerektirmeyen hasta) olarak sınıflandırılırsa, hastanenin ilave ücret talep etme hakkı doğabilir. Ancak bu durumda dahi hastaya veya yakınına işlem öncesinde yazılı ve sözlü bilgilendirme yapılması hukuki bir zorunluluktur.
Ayrıca, hayati tehlikesi bulunan hastanın tıbbi durumu stabil hale getirildikten (hayati risk ortadan kaldırıldıktan) sonra, hastanın kendi isteğiyle tedavisine aynı özel hastanede devam etmesi halinde, stabilizasyon sonrası yapılacak tıbbi işlemler için mevzuat çerçevesinde ilave ücret talep edilebilir.
Haksız Alınan Ücretlerin İadesi ve Yargıtay İçtihatları
Acil hal devam ederken veya mevzuata aykırı şekilde acil hastadan tahsil edilen ücretler hukuki dayanaktan yoksundur. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun sebepsiz zenginleşme (m. 77 vd.) hükümleri gereğince, hukuka aykırı olarak tahsil edilen bu meblağların hastaya iadesi gerekir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; kamu düzenine ilişkin olan acil sağlık hizmetlerinde, hastanın yaşam hakkını korumak amacıyla getirilen emredici mevzuat kurallarına aykırı şekilde alınan ücretlerin iadesi gerekmektedir. Haksız ödeme yapmak durumunda kalan hastalar veya hasta yakınları;
- Ödeme belgeleri, faturalar, tahsilat makbuzları ve epikriz raporları ile birlikte Tüketici Hakem Heyetlerine veya Tüketici Mahkemelerine başvurarak bedel iadesi talep edebilir.
- Sağlık Bakanlığı (SABİM ve İl Sağlık Müdürlükleri) nezdinde idari şikayet mekanizmalarını işletebilir.
Hekimler ve Hastane Yönetimleri Açısından Hukuki Sorumluluk
Hekimler ve hastane yöneticileri acil vakalara müdahale etmekle kanunen yükümlüdür. Acil tıbbi müdahaleden kaçınılması veya maddi gerekçelerle tedavinin geciktirilmesi halinde, tıbbi uygulama hatası (malpraktis) tazminat sorumluluğunun yanı sıra Türk Ceza Kanunu kapsamında ilgili personelin cezai sorumluluğu da gündeme gelebilmektedir.
Sonuç olarak; özel hastanelerin acil servisine başvuran vakalarda stabilizasyon sağlanana kadar ücret talep edilmesi mevzuata aykırıdır. Hastaların haklarını, hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının ise yasal sınırlarını bilerek hareket etmesi olası hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilmesinde hayati önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : acil serviste ücret
