Hekim ve Hasta İlişkisinde Tedaviye Uyumun Hukuki Önemi
Tıbbi müdahalelerin başarısı, yalnızca hekimin mesleki bilgi ve becerisine değil, aynı zamanda hastanın tedavi sürecine aktif katılımına ve hekimin talimatlarına uymasına bağlıdır. Tıp ve hukuk literatüründe “tedaviye uyumsuzluk” (non-compliance) olarak adlandırılan bu durum, olası bir olumsuz sonuçta hekimin hukuki ve cezai sorumluluğunu doğrudan etkiler. Hekimlerin, hastanın tedaviye uymadığını doğru ve eksiksiz bir şekilde belgelemesi, olası malpraktis (hekim hatası) iddialarına karşı en güçlü savunma mekanizmasıdır.
Hukuki Dayanaklar: Hastanın Sorumluluğu ve Müterafık Kusur
Türk hukuk sisteminde hasta ile hekim arasındaki ilişki genellikle bir sözleşme ilişkisi olarak kabul edilir. Bu doğrultuda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun borçlunun ve alacaklının sorumluluklarını düzenleyen hükümleri bu ilişkiye uygulanır. Özellikle Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesinde düzenlenen “zarar görenin kusuru” (müterafık kusur) ilkesi, hastanın kendi sağlığını tehlikeye atan davranışları bakımından kritik önem taşır. Eğer hasta, hekimin reçete ettiği ilaçları kullanmaz, kontrol randevularına gelmez veya ameliyat sonrası yapması gerekenleri yapmazsa, ortaya çıkan zarardan kendisi de sorumlu olur.
Ayrıca, Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Hasta Hakları Yönetmeliği’nde de hastanın, tedavisiyle ilgili süreçlerde hekim ve sağlık personeliyle iş birliği yapması gerektiği, önerilen tedavi planına uymasının bir yükümlülük olduğu açıkça belirtilmektedir. Hastanın tedaviye uymama hakkı bulunmakla birlikte, bu durumun sonuçlarının kendisine bildirilmesi ve sürecin kayıt altına alınması şarttır.
Tedaviye Uyumsuzluk Adım Adım Nasıl Belgelenmeli?
Hekimlerin olası bir hukuki uyuşmazlıkta haklılıklarını kanıtlayabilmeleri için hastanın tedaviye uyumsuzluğunu somut delillerle kayıt altına almaları gerekir. Bunun için şu adımların izlenmesi önem arz etmektedir:
- Detaylı Dosya Kaydı (Epikriz ve Poliklinik Defteri): Hastanın randevularına gelmediği, önerilen diyet, egzersiz veya ilaç rejimine uymadığı her durum hasta dosyasına tarih ve saat belirtilerek detaylıca işlenmelidir. “Hasta kontrole gelmedi”, “Önerilen ilaçları kullanmadığını beyan etti” gibi net ifadeler kullanılmalıdır.
- Aydınlatılmış Onam ve Red Formları: Hastanın önerilen bir tedaviyi veya tetkiki reddetmesi durumunda, Hasta Hakları Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca “Tedaviyi Reddetme Tutanağı” düzenlenmelidir. Bu tutanakta, tedavinin reddedilmesi halinde oluşabilecek risklerin hastaya anlatıldığı belirtilmeli, hekim ve hasta tarafından imzalanmalıdır.
- İmza İmtinası Durumunda Tutanak Düzenlenmesi: Hasta, tedaviye uymadığını veya tedaviyi reddettiğini gösteren belgeleri imzalamaktan imtina edebilir. Bu durumda, hekim durumu açıklayan bir tutanak hazırlamalı ve bu tutanak en az iki sağlık personeli (örneğin servis hemşiresi ve bir başka hekim) tarafından imzalanmalıdır.
- İletişim Kayıtlarının Saklanması: Hastaya ulaşılamadığı durumlarda yapılan telefon aramaları, gönderilen resmi yazılı bildirimler veya SMS’ler de hukuki açıdan delil niteliği taşıyabilir. Bu iletişim girişimlerinin kayıtları güvenli bir şekilde arşivlenmelidir.
Yargıtay İçtihatlarında Hastanın Kusuru
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, bir tıbbi müdahale sonrasında meydana gelen olumsuz sonuçta (komplikasyon), hastanın tedavi talimatlarına uymamasının etkisi araştırılır. Yargıtay kararlarında, hekimin üzerine düşen aydınlatma ve özen yükümlülüğünü yerine getirmesine rağmen, hastanın kendi ihmali veya kasıtlı davranışları nedeniyle zararın artması durumunda, hekimin tazminat sorumluluğunun ortadan kalkabileceği veya önemli ölçüde azaltılabileceği kabul edilmektedir. Ancak mahkemenin bu yönde bir karar verebilmesi, hekimin süreci usulüne uygun şekilde belgelemiş olmasına bağlıdır.
Sonuç
Tıbbi süreçlerde belgelenmeyen hiçbir iddia hukuk önünde karşılık bulmaz. Hekimlerin hastayı tedavi süreci hakkında detaylıca bilgilendirmesi, hastanın bu uyarılara uymaması halinde ise durumu eksiksiz bir şekilde kayıt altına alması hem hekimin hukuki güvenliğini sağlar hem de tıp etiğinin gereğidir. Unutulmamalıdır ki, tıbbi kayıtlardaki doğruluk ve şeffaflık, adaletin tecellisinde en önemli unsurdur.
Anahtar Kelime : tedaviye uymama belgelem
