Sosyal medyanın günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmesi, bireylerin aldıkları hizmetlere ilişkin değerlendirmelerini ve şikayetlerini dijital platformlarda paylaşmalarını kolaylaştırmıştır. Ancak sağlık hizmeti sunumu gibi hassas bir alanda, hastalar ile hekimler arasında yaşanan uyuşmazlıkların sosyal medyaya taşınması ciddi hukuki ihtilafları beraberinde getirmektedir. “İfşa” adı altında, hekimlerin isimlerinin, fotoğraflarının veya klinik bilgilerinin rızaları dışında paylaşılarak hedef gösterilmesi, hem cezai hem de hukuki yaptırımlara yol açabilen bir eylemdir.
İfşa Eyleminin Türk Ceza Kanunu (TCK) Kapsamındaki Yaptırımları
Bir hastanın, yaşadığı olumsuz sağlık sürecini veya memnuniyetsizliğini dile getirirken hekimin kişilik haklarını zedeleyecek boyutta paylaşımlar yapması, Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında çeşitli suçların oluşmasına sebebiyet verebilir. Sosyal medyada gerçekleştirilen ifşa eylemlerinde en sık karşılaşılan suç tipleri şunlardır:
- Hakaret Suçu (TCK m. 125): Hekimin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle hekime saldırmak bu suçu oluşturur. Paylaşımın sosyal medyada herkesin görebileceği şekilde yapılması, suçun “alenen” işlenmesi niteliği taşıdığından cezanın artırılmasına neden olur.
- Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Olarak Ele Geçirme ve Yayma (TCK m. 136): Hekimin rızası olmaksızın fotoğrafının, videosunun, telefon numarasının veya görev yaptığı hastane bilgilerinin sosyal medyada paylaşılması bu suç kapsamına girer. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca hekimin kimliğini doğrudan veya dolaylı olarak belirleyen her türlü bilgi kişisel veri statüsündedir.
- Haberleşmenin Gizliliğini İhlal (TCK m. 132): Hekim ile hasta arasında geçen WhatsApp yazışmalarının, SMS gönderilerinin veya ses kayıtlarının taraflardan birinin rızası olmaksızın sosyal medyada ifşa edilmesi bu suçu vücuda getirir.
Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Maddi ve Manevi Tazminat Sorumluluğu
Sosyal medyadaki ifşa eylemleri yalnızca cezai yaptırımlarla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda ciddi tazminat yükümlülüklerini de beraberinde getirir. Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde, hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür.
İfşa eylemi sonucunda hekimin mesleki itibarı zedelenebilir, hasta portföyü daralabilir ve maddi kayıplar yaşanabilir. Bu durumda hekim, uğradığı maddi zararın tazminini talep edebilir. Bununla birlikte, TBK m. 58 uyarınca, kişilik hakları hukuka aykırı olarak saldırıya uğrayan hekimin manevi tazminat talep etme hakkı da mevcuttur. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; hedef gösterilerek mesleki ve kişisel itibarı kamuoyu önünde zedelenen hekimler lehine, yaşanan manevi yıkımı hafifletecek ölçüde manevi tazminata hükmedilmesi gerekmektedir.
İfade Özgürlüğü ve Eleştiri Sınırı
Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan “düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” sınırsız değildir. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında, ifade özgürlüğü ile bireylerin şeref ve itibarının korunması hakkı arasında hassas bir denge kurulması gerektiği belirtilmektedir. Bir hastanın aldığı sağlık hizmetini eleştirme, memnuniyetsizliğini dile getirme hakkı şüphesiz mevcuttur. Ancak bu hak; hakaret içeren, gerçeği yansıtmayan, hekimi kamuoyu önünde küçük düşürmeyi amaçlayan ve kişisel verileri ihlal eden bir “sosyal medya mahkemesi” kurma hakkı vermez. Sınırı aşan, objektiflikten uzak ve karalayıcı nitelikteki paylaşımlar eleştiri sınırları dışında kabul edilir.
Hekimler ve Hastalar İçin Hukuki Çözüm Yolları
Sağlık hizmeti sunumu esnasında yaşanan uyuşmazlıkların çözüm yeri sosyal medya değil, yasal mercilerdir. Tarafların hak kaybına uğramaması adına şu yollara başvurulması önerilir:
- Hastalar İçin: Tıbbi uygulama hatası (malpraktis) veya etik dışı davranış iddialarında, Sağlık Bakanlığı’nın SABİM ve CİMER hatlarına başvuru yapılabilir, İl Sağlık Müdürlüklerine veya ilgili Tabip Odasına şikayette bulunulabilir. Cezai ve hukuki süreçler için doğrudan adli makamlara müracaat edilmelidir.
- Hekimler İçin: Sosyal medyada haksız bir ifşa veya karalama kampanyasına maruz kalan hekimler, 5651 sayılı Kanun uyarınca içeriğe erişimin engellenmesini talep edebilirler. Ayrıca delillerin (ekran görüntüleri, linkler) noter veya e-tespit vasıtasıyla kayda alınarak derhal Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması ve tazminat davası açılması hukuki haklar arasındadır.
Sonuç olarak, haklıyken haksız duruma düşmemek ve ağır cezai/hukuki yaptırımlarla karşılaşmamak adına, hastaların eleştiri sınırlarını aşan ifşa eylemlerinden kaçınması; hekimlerin ise haklarını yasal yollarla araması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : hekim ifşa hukuki sonuçları
