Günümüz dijital dünyasında, teknolojinin tıp ve sağlık sektörüyle entegrasyonu, hasta verilerinin yönetimini son derece kritik bir boyuta taşımıştır. Hem hekimlerin hem de hastaların en çok karşılaştığı ve hukuki sınırlarını merak ettiği konuların başında “sağlık verisi” kavramı gelmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayatın gizliliği hakkının bir uzantısı olan kişisel verilerin korunması, sağlık alanında çok daha hassas ve sıkı kurallara tabidir. Bu yazıda, sağlık verisinin ne olduğu, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında nasıl konumlandırıldığı ve bu verilerin işlenme şartları hukuki bir perspektifle ele alınmaktadır.
Sağlık Verisi Nedir?
Sağlık verisi, bireyin fiziksel veya ruhsal sağlığına ilişkin her türlü bilgiyi ifade eder. Bu veriler, kişinin geçmiş, mevcut veya gelecekteki sağlık durumunu ortaya koyan her türlü tıbbi parametreyi kapsar. KVKK ve ilgili mevzuat uyarınca, sağlık verileri sadece tıp profesyonellerinin tuttuğu muayene kayıtlarından ibaret değildir. Geniş bir yelpazede değerlendirilen sağlık verilerine şu örnekler verilebilir:
- Laboratuvar test sonuçları, röntgen, MR ve tomografi gibi görüntüleme raporları,
- Kullanılan ilaçlar, reçeteler ve alerji bilgileri,
- Geçirilmiş ameliyatlar, kronik rahatsızlıklar ve ailevi genetik haritalar,
- Psikolojik seans notları ve ruh sağlığına ilişkin değerlendirmeler,
- Kan grubu, boy, kilo gibi temel fizyolojik ölçümler.
Bu verilerin tamamı, doğrudan veya dolaylı olarak bir kişiyi belirlenebilir kıldığı takdirde kişisel veri hukuku kapsamında koruma altına alınmaktadır.
KVKK Açısından Özel Nitelikli Kişisel Veri Kavramı
6698 sayılı Kanun’un 6. maddesinde “özel nitelikli kişisel veriler” (hassas veriler) sınırlı sayıda sayılmıştır. Kanun koyucu, başkaları tarafından öğrenilmesi halinde ilgili kişinin mağduriyetine veya ayrımcılığa maruz kalmasına neden olabilecek verileri bu sınıfa dahil etmiştir. Sağlık ve cinsel hayat dışındaki özel nitelikli kişisel veriler (örneğin din veya ceza mahkumiyeti bilgileri) kanunda öngörülen hallerde açık rıza aranmaksızın işlenebilirken, sağlık ve cinsel hayata ilişkin veriler çok daha sıkı koruma kurallarına tabi tutulmuştur.
Sağlık Verileri Hangi Şartlarda İşlenebilir?
Hekimler, hastaneler ve diğer sağlık kuruluşları, hastaların sağlık verilerini her istediklerinde veya sınırsız bir şekilde işleyemezler. KVKK’nın 6. maddesinin 3. fıkrasına göre, sağlık verilerinin işlenmesi iki temel hukuki şarta bağlanmıştır:
1. İlgili Kişinin Açık Rızasının Bulunması
Hastanın, verilerinin işlenmesine özgür iradesiyle, konuyla ilgili yeterli düzeyde bilgilendirilerek ve tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta rıza göstermesi durumudur. Hekimler, tedavi süreçlerine başlamadan önce aydınlatılmış onam formlarının yanı sıra KVKK kapsamında da açık rıza metinleri hazırlamak ve bunları usulüne uygun şekilde sunmakla yükümlüdür.
2. Kamu Sağlığının Korunması ve Tıbbi Teşhis Amacı
Kanun, açık rıza bulunmayan hallerde dahi sağlık verilerinin işlenmesine çok sınırlı ve istisnai bir alan tanımıştır. Buna göre; kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi, sağlık hizmetleri ile finansmanının planlanması ve yönetimi amacıyla, sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler (hekimler, diş hekimleri, eczacılar vb.) veya yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından sağlık verileri açık rıza aranmaksızın işlenebilir.
Hekimlerin ve Sağlık Kuruluşlarının Hukuki Sorumlulukları
Sağlık verilerinin işlenmesi, veri sorumlusu olan hekimlere ve hastane yönetimlerine ciddi idari, hukuki ve cezai sorumluluklar yüklemektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere, hastanın mahremiyet hakkı ve tıbbi sırların korunması anayasal bir hak olup, bu sırların yetkisiz üçüncü kişilerle paylaşılması Türk Ceza Kanunu kapsamında “kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi ve yayılması” suçunu oluşturabilir. Bu doğrultuda veri sorumlularının uyması gereken temel kurallar şunlardır:
- Teknik ve İdari Tedbirlerin Alınması: Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun özel nitelikli kişisel verilerin güvenliğine yönelik yayımladığı kurul kararlarına uygun olarak, verilerin saklandığı bilgisayar sistemlerinin, fiziksel arşivlerin ve yazılımların üst düzey güvenlik önlemleriyle (şifreleme, erişim logları vb.) korunması zorunludur.
- Aydınlatma Yükümlülüğü: Veri sorumluları, KVKK’nın 10. maddesi uyarınca veri işleme süreçleri, verilerin kimlere hangi amaçla aktarılabileceği ve hastanın hakları hakkında şeffaf bir bilgilendirme yapmak zorundadır.
- Sır Saklama Yükümlülüğüne Uyum: Tıbbi personelin tabi olduğu mesleki sır saklama yükümlülüğü, veri güvenliğinin en temel insani ve hukuki boyutunu oluşturur.
Sonuç
Sağlık verileri, bireysel mahremiyetin en hassas halkasını oluşturur. KVKK ve yerleşik yargı kararları, hastaların bu veriler üzerindeki kontrol hakkını korurken, hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının veri işleme faaliyetlerini sıkı şartlara ve denetimlere tabi tutmuştur. Sağlık sektöründe faaliyet gösteren tüm aktörlerin, yasal yaptırımlarla karşılaşmamak ve hasta güvenini sarsmamak adına KVKK uyum süreçlerini eksiksiz bir şekilde tamamlamaları ve hukuki danışmanlık alarak hareket etmeleri büyük önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : saglik verisi
