Günümüz dijitalleşen dünyasında, sağlık sektöründe veri akışı son derece hızlı ve hayati bir öneme sahiptir. Hastaların tıbbi geçmişleri, tahlil sonuçları, kullandıkları ilaçlar ve genetik bilgileri gibi tüm veriler hukuk sistemimizde “özel nitelikli kişisel veri” statüsündedir. Bu verilerin işlenmesi, hem hasta haklarının korunması hem de hekimlerin hukuki sorumluluktan kaçınması adına son derece sıkı kurallara bağlanmıştır. Peki, bir hastanın sağlık verileri hangi şartlar altında, hukuka uygun bir şekilde işlenebilir?
Özel Nitelikli Kişisel Veri Olarak Sağlık Verisi
Anayasa’nın 20. maddesiyle güvence altına alınan özel hayatın gizliliği hakkı, kişisel verilerin korunmasını da kapsamaktadır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca, kişilerin sağlığına ilişkin her türlü bilgi özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilir. Bu veriler, başkaları tarafından öğrenildiği takdirde ilgili kişinin mağdur olmasına veya ayrımcılığa maruz kalmasına yol açabilecek nitelikte olduğundan, kanun koyucu tarafından en üst düzeyde korunmuştur.
Sağlık Verilerinin İşlenme Şartları Nelerdir?
KVKK kapsamında, özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi genel olarak yasaklanmış olsa da kanun belirli istisnalar ve şartlar çerçevesinde bu verilerin işlenmesine izin vermiştir. Sağlık verilerinin işlenmesi temelde iki farklı hukuki zemine dayanır:
1. Hastanın Açık Rızasının Bulunması
Sağlık verilerinin işlenmesindeki temel kural, hastanın özgür iradesiyle açıklayacağı “açık rıza”dır. Açık rıza; belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızayı ifade eder. Hekimler veya sağlık kuruluşları, hastayı hangi verilerinin hangi amaçla işleneceği, kimlere aktarılacağı ve ne kadar süreyle saklanacağı konusunda açıkça bilgilendirmelidir. Bu bilgilendirmenin ardından özgür iradeyle alınan rıza, verilerin işlenmesini hukuka uygun hale getirir.
2. Açık Rıza Aranmaksızın Veri İşlenebilen İstisnai Durumlar
KVKK’nın 6. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, sağlık verileri hastanın açık rızası olmaksızın da belirli durumlarda işlenebilir. Ancak bu istisna son derece dar yorumlanmalıdır. Açık rıza aranmayan haller şunlardır:
- Sır Saklama Yükümlülüğü: Verilerin ancak sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler (hekimler, diş hekimleri, eczacılar, hemşireler vb.) veya yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından işlenmesi şarttır.
- Kamu Sağlığının Korunması: Salgın hastalıkların önlenmesi ve toplum sağlığının korunması amacıyla yetkili kamu otoritelerince yapılan veri işleme faaliyetleri bu kapsamdadır.
- Tıbbi Teşhis ve Tedavi: Hastanın tedavisinin planlanması, tıbbi teşhis konulması, koruyucu hekimlik ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla yapılan işlemler.
- Sağlık Hizmetlerinin Planlanması ve Finansmanı: Sağlık hizmetlerinin organizasyonu, bütçelendirilmesi ve finansmanının yönetimi amacıyla yürütülen idari işlemler.
Hekimlerin ve Sağlık Kuruluşlarının Sorumlulukları
Sağlık verilerini işleyen her hekim ve sağlık kuruluşu, kanunen “veri sorumlusu” sıfatını taşır. Bu kapsamda, verilerin güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundadırlar. Verilerin yetkisiz kişilerin eline geçmesini önlemek için şifreleme yöntemleri kullanılmalı, fiziki arşivler kilit altında tutulmalı ve personel bu konuda eğitilmelidir. Türk Ceza Kanunu’nun 135 ve devamı maddelerinde, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi ağır hapis cezalarıyla yaptırıma bağlanmıştır.
Yargı Kararları ve Yerleşik İçtihatlar Işığında Sağlık Verileri
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında ve Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere, tıp etiği ve hasta haklarının en temel unsurlarından biri “hekimin sır saklama yükümlülüğü”dür. Yüksek mahkeme kararlarında, hastanın rızası olmaksızın veya kanunda açıkça belirtilen sınırların dışına çıkılarak sağlık verilerinin paylaşılması, özel hayatın gizliliğinin ihlali olarak kabul edilmektedir. Hekimlerin, yargılama süreçlerinde dahi mahkemelere sundukları tıbbi belgelerde, davanın esasıyla doğrudan ilgisi olmayan özel verileri karartarak sunması gerektiği, yargı kararlarında önemle altı çizilen bir diğer husustur.
Sonuç
Hastanın sağlık verilerinin işlenmesi, tıp biliminin gereklilikleri ile bireysel hak ve özgürlüklerin korunması arasında hassas bir dengeyi gerektirir. Hekimler ve sağlık yöneticileri, veri işleme süreçlerini kurgularken mevzuata tam uyum sağlamalı, hastalar ise verilerinin üzerindeki haklarını bilerek hareket etmelidir. Sağlık verilerinin korunması, yalnızca yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda hekim-hasta ilişkisindeki güven bağının en güçlü teminatıdır.
Anahtar Kelime : saglik verisi isleme
