Teknolojinin hızla gelişmesi, sağlık sektöründe hekim ve hastalar arasındaki iletişimi büyük ölçüde kolaylaştırmıştır. Günümüzde tetkik sonuçlarının veya teşhise esas fotoğrafların WhatsApp gibi anlık mesajlaşma uygulamaları üzerinden paylaşılması oldukça yaygındır. Ancak bu pratiklik, beraberinde ciddi hukuki riskleri getirmektedir. Birçok kişi için oldukça doğal görünen bu durum, Türk hukuk sistemi ve kişisel verilerin korunması mevzuatı çerçevesinde ciddi ihlallere yol açabilmektedir.
Sağlık Verilerinin Hukuki Niteliği: Özel Nitelikli Kişisel Veri
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında, kişilerin sağlık verileri sıradan kişisel verilerden ayrı tutularak “özel nitelikli kişisel veri” olarak sınıflandırılmıştır. Kanun uyarınca, bu tür verilerin işlenmesi ve paylaşılması çok daha sıkı şartlara bağlanmıştır.
Sağlık verileri, kural olarak yalnızca ilgili kişinin açık rızası olması halinde işlenebilir. Açık rızanın bulunmadığı durumlarda ise ancak kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, sır saklama yükümlülüğü altında bulunan hekimler veya yetkili kurumlar tarafından işlenebilmektedir.
WhatsApp Kullanımındaki Temel Risk: Yurt Dışına Veri Aktarımı
WhatsApp üzerinden hasta bilgilerinin gönderilmesindeki en büyük hukuki engel, verilerin yurt dışına aktarılması problemidir. WhatsApp uygulamasının sunucuları Türkiye sınırları dışında yer almaktadır. Bu durum, uygulama üzerinden gönderilen her türlü mesajın, fotoğrafın veya belgenin teknik olarak yurt dışına aktarıldığı anlamına gelir.
KVKK’nın yerleşik kuralları ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun kararlarına göre, özel nitelikli kişisel verilerin yurt dışına aktarılabilmesi için hastanın bu aktarıma ilişkin ayrı ve spesifik bir açık rızasının bulunması şarttır. Hastanelerde veya muayenehanelerde hastalara imzalatılan genel rıza formları, WhatsApp üzerinden veri paylaşımını hukuki açıdan meşru kılmaya yetmemektedir. Hastaya, verilerinin yurt dışı sunucularına sahip bir platform üzerinden paylaşılacağına dair detaylı bilgilendirme yapılmalı ve özgür iradesiyle rızası alınmalıdır.
Hekimlerin Sır Saklama Yükümlülüğü ve TCK Kapsamındaki Sorumluluklar
Hekimler ve sağlık çalışanları, meslekleri gereği hastalarına ait sırları korumakla yükümlüdür. Bu yükümlülük sadece KVKK ile sınırlı olmayıp, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleriyle de koruma altına alınmıştır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hastanın rızası olmaksızın veya hukuka aykırı şekilde sağlık verilerinin ifşa edilmesi ya da üçüncü kişilere aktarılması ağır yaptırımları beraberinde getirir.
- TCK m. 136 (Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme): Sağlık verilerini yetkisiz bir şekilde paylaşan kişiler hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
- TCK m. 258 (Göreve İlişkin Sırrın Açıklanması): Kamu hastanelerinde görev yapan hekimler için sır saklama yükümlülüğünün ihlali halinde kamu görevlisi sıfatıyla cezai sorumluluk doğmaktadır.
- İdari Para Cezaları: KVKK kapsamında veri güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli idari ve teknik tedbirleri almayan sağlık kuruluşlarına Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından yüksek miktarlarda idari para cezaları uygulanmaktadır.
Sağlık Profesyonelleri ve Hastalar İçin Tavsiyeler
Gerek hekimlerin cezai ve idari yaptırımlarla karşılaşmaması gerekse hastaların mahremiyet haklarının korunması adına şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Hasta ve hekim iletişimi için sunucuları Türkiye’de bulunan, uçtan uca şifrelemeye sahip yerli ve lisanslı yazılımlar veya Hastane Bilgi Yönetim Sistemleri (HBYS) tercih edilmelidir.
- WhatsApp üzerinden zorunlu olarak veri paylaşılması gereken durumlarda, hastadan yurt dışı aktarımını da açıkça kapsayan, usulüne uygun ve ayrı bir yazılı açık rıza beyanı alınmalıdır.
- Tanı, teşhis veya tedavi amacıyla çekilen hasta fotoğraflarında, hastanın kimliğini doğrudan ya da dolaylı olarak ortaya çıkaracak unsurlar (yüz, dövme vb.) paylaşılmamalı, paylaşılması gerekiyorsa bu kısımlar maskelenmelidir.
Sonuç olarak, hasta bilgilerinin WhatsApp üzerinden gönderilmesi, gerekli hukuki altyapı ve spesifik açık rıza mekanizmaları kurulmadığı müddetçe hukuka aykırı kabul edilmektedir. Hem hastaların haklarını korumak hem de hekimlerin hukuki güvenliğini sağlamak adına veri güvenliği kurallarına hassasiyetle yaklaşılmalıdır.
Anahtar Kelime : hasta bilgileri paylaşımı
