Dijitalleşen Sağlıkta Yeni Dönem: Uzaktan Sağlık Hizmetleri
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte sağlık sektörü de büyük bir dönüşüm geçirmektedir. Sağlık Bakanlığı tarafından Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik” ile hukuki altyapısı oluşturulan online muayene uygulamaları, hem hekimler hem de hastalar için büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Ancak bu dijitalleşme süreci, beraberinde çok ciddi hukuki sorumlulukları da getirmektedir. Online muayene süreçlerinde en kritik hukuki eşiklerin başında, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyumluluğu gelmektedir.
Sağlık Verilerinin Özel Niteliği ve Korunması
Kişilerin sağlık geçmişi, tahlil sonuçları, genetik verileri, tanı ve tedavi bilgileri KVKK m. 6 kapsamında özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilmektedir. Kanun koyucu, bu verilerin ifşa olması durumunda kişinin mağduriyet yaşama veya ayrımcılığa maruz kalma riskini göz önünde bulundurarak çok daha sıkı koruma tedbirleri öngörmüştür. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan “özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması” hakkının bir uzantısı olan sağlık verileri, online muayene sırasında dijital ortama aktarıldığı için siber risklere açık hale gelmektedir. Bu nedenle, uzaktan sağlık hizmeti sunan hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının sistemsel ve hukuki tedbirleri eksiksiz alması gerekmektedir.
Online Muayenede KVKK Açısından Dikkat Edilmesi Gereken Temel Hususlar
Uzaktan sağlık hizmeti sunulurken hukuki ve idari yaptırımlarla karşılaşmamak adına dikkat edilmesi gereken temel başlıklar şunlardır:
1. Aydınlatma Yükümlülüğünün Eksiksiz Yerine Getirilmesi
KVKK m. 10 uyarınca, veri sorumlusu olan hekim veya sağlık kuruluşu, hastayı verilerinin nasıl işleneceği konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür. Online muayene başlamadan önce hastaya; sağlık verilerinin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi hukuki sebeplerle aktarılabileceği, veri toplama yöntemi ve kanuni hakları açık, anlaşılır bir dille anlatılmalıdır. Bu doğrultuda hazırlanan “Aydınlatma Metni” hastanın kolayca erişebileceği şekilde sunulmalıdır.
2. Açık Rıza Mekanizmasının Doğru Kurgulanması
Özel nitelikli kişisel veri niteliğindeki sağlık verileri, KVKK m. 6/3 uyarınca sır saklama yükümlülüğü altındaki kişiler tarafından kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbî teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla açık rıza aranmaksızın işlenebilir. Ancak online muayene süreçlerinde işin içine dijital platformlar, veri tabanları ve üçüncü taraf yazılımlar girdiğinden, sürecin güvenliği ve veri aktarımı boyutları dikkate alınarak hastadan mutlaka açık rıza alınması hukuken en güvenli yoldur. Açık rıza, aydınlatma yükümlülüğünden bağımsız, belirli bir konuya ilişkin ve özgür iradeye dayalı olmalıdır.
3. Platform Seçimi ve Yurtdışına Veri Aktarımı Sınırı
Online muayenelerde en sık yapılan hukuki hata, yaygın olarak kullanılan ve sunucuları yurt dışında bulunan görüntülü haberleşme programlarının (WhatsApp, Zoom, Skype vb.) tercih edilmesidir. KVKK m. 9 uyarınca, kişisel verilerin yurt dışına aktarılması çok sıkı kurallara bağlanmıştır. Sunucusu yurt dışında bulunan platformlar üzerinden gerçekleştirilen görüşmeler “yurt dışına izinsiz veri aktarımı” ihlali oluşturabilir. Bu nedenle, Sağlık Bakanlığı’nın bilgi güvenliği standartlarına uygun, verileri yurt içindeki güvenli sunucularda tutan yerli ve lisanslı yazılımlar tercih edilmelidir.
4. Veri Güvenliği ve Teknik Tedbirler
KVKK m. 12 uyarınca, veri sorumlusu her türlü teknik ve idari tedbiri almak zorundadır. Online muayene gerçekleştiren hekimlerin şu kurallara uyması gerekir:
- Görüşmelerin yapıldığı cihazların güncel antivirüs ve güvenlik yazılımlarıyla korunması sağlanmalıdır.
- Görüntülü ve sesli görüşmeler kesinlikle uçtan uca şifrelenmiş kanallar üzerinden yapılmalıdır.
- Hastanın önceden yazılı veya elektronik onayı alınmadan muayene esnasında hiçbir şekilde ses veya görüntü kaydı yapılmamalıdır.
- Görüşmenin yapıldığı fiziksel oda, dışarıdan ses duyulmayacak ve üçüncü kişilerin ekrana bakamayacağı şekilde izole edilmelidir.
Yargı Perspektifi ve Hukuki Sorumluluk
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere, hekimin sır saklama yükümlülüğü ve hastanın mahremiyet hakkı kamu düzenine ilişkindir. Gerekli güvenlik önlemlerinin alınmaması sebebiyle yaşanacak bir veri sızıntısı durumunda hekimler; KVKK kapsamında idari para cezaları, Türk Ceza Kanunu kapsamında “kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme” suçundan hapis cezası ve hastaya karşı maddi-manevi tazminat sorumluluğu ile karşı karşıya kalabilirler. Bu risklerin önüne geçmek adına uzaktan sağlık hizmeti sunan tüm profesyonellerin KVKK uyum süreçlerini profesyonel bir sağlık hukuku danışmanlığı ile yürütmesi önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : online muayene kvkk
