Dijital dönüşümün sağlık sektörüne entegre olmasıyla birlikte mobil sağlık uygulamaları (m-Sağlık), günümüzde hastalar ve hekimler için vazgeçilmez bir araç haline gelmiştir. Asemptomatik takip, kronik hastalık yönetimi, uzaktan teşhis desteği ve randevu sistemleri gibi geniş bir yelpazede hizmet sunan bu yazılımlar, sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırırken ciddi hukuki sorumlulukları da beraberinde getmektedir. Mobil sağlık uygulamalarının kullanımı sırasında meydana gelebilecek teşhis hataları, teknik aksaklıklar ve kişisel veri ihlalleri; hem hekimler hem de uygulama geliştiricileri açısından hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilmektedir.
Mobil Sağlık Uygulamalarının Hukuki Niteliği
Mobil sağlık uygulamaları hukuki açıdan tek bir kategori altında değerlendirilemez. Uygulamanın yalnızca günlük adım veya kalori takibi yapması ile hastaya teşhis koyması, ilaç dozu önermesi veya semptom analizi yapması arasında belirgin hukuki farklar mevcuttur. Sağlık Bakanlığı düzenlemeleri ve Tıbbi Cihaz Yönetmeliği uyarınca; doğrudan teşhis, tedavi veya hastalık önleme amacı taşıyan yazılımlar “tıbbi cihaz” statüsünde kabul edilmektedir. Bu tür uygulamaların hizmete sunulması ve kullanımı, genel tüketici yazılımlarından farklı olarak sıkı idari ve hukuki denetimlere tabidir.
Hekimler Açısından Hukuki Sorumluluk ve Malpraktis Riskleri
Hekimlerin mobil sağlık uygulamaları veya uzaktan sağlık platformları üzerinden hizmet sunarken taşıdıkları hukuki sorumluluk, geleneksel muayene süreçlerindeki özen borcundan farklı değildir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 506. maddesi gereğince hekim, vekalet ilişkisi kapsamında üstlendiği işi tıp biliminin gereklerine ve hasta yararına uygun olarak özenle yürütmekle yükümlüdür. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, mesleki özen göstermeyen ve teşhis/tedavi hatasıyla hastanın zarara uğramasına yol açan hekimlerin tıbbi kötü uygulama (malpraktis) çerçevesinde hukuki sorumluluğu doğar.
Hekimler açısından dikkat edilmesi gereken temel hususlar şunlardır:
- Teşhis ve Tedavide Şahsi Sorumluluk: Hekim, mobil uygulamanın sunduğu yapay zeka algoritmalarına veya otomatik verilere dayanarak karar verirse, oluşan hatadan tek başına uygulamayı sorumlu tutamaz. Son teşhis ve tedavi kararı hekime aittir.
- Mevzuata Uyum: Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun hareket edilmesi ve uzaktan muayene sınırlarının zorlanmaması hukuki emniyet açısından esastır.
Yazılım Geliştiricileri ve Hizmet Sağlayıcıların Sorumluluğu
Mobil sağlık uygulamasının algoritmik bir hata yapması, yanlış yönlendirmede bulunması veya sistemsel kesintiler nedeniyle hastanın zarara uğraması halinde, yazılımı geliştiren ve sunan firmaların sorumluluğu gündeme gelir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesinde düzenlenen genel haksız fiil sorumluluğu ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki ayıplı hizmet hükümleri çerçevesinde, zararın tazmini talep edilebilir. Kullanıcı sözleşmelerine eklenen “hiçbir sorumluluk kabul edilmez” şeklindeki sorumsuzluk anlaşmaları, hastanın yaşam ve beden bütünlüğüne verilen zararlarda hukuken geçersiz sayılabilmektedir.
Kişisel Sağlık Verilerinin Korunması (KVKK) ve Mahremiyet
Mobil sağlık uygulamaları, nitelikleri gereği hassas nitelikli verileri işlemektedir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca sağlık verileri, “özel nitelikli kişisel veri” statüsündedir. Bu verilerin işlenmesi, saklanması ve aktarılması ancak kanundaki açık rıza veya istisnai hallerin varlığı ile mümkündür.
Uygulama sağlayıcıları ve bu sistemleri kullanan hekimler;
- Veri güvenliğine ilişkin gerekli idari ve teknik tedbirleri almak,
- Uygulama üzerindeki veri akışını uçtan uca şifreleme gibi yöntemlerle korumak,
- Aydınlatma yükümlülüğünü eksiksiz yerine getirmek zorundadır.
Aksi takdirde, KVKK kapsamında yüksek idari para cezaları ile Türk Ceza Kanunu hükümleri uyarınca kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme veya yayma suçlarından doğan cezai yaptırımlarla karşılaşılması olasıdır.
Sonuç
Mobil sağlık uygulamaları, tıp pratiğini kolaylaştıran güçlü araçlar olmakla birlikte; hekim özen borcu, tıbbi cihaz mevzuatı ve veri güvenliği açısından ciddi yükümlülükler barındırır. Hekimlerin teknolojik araçları kararlarını destekleyici bir unsur olarak değerlendirmeleri, uygulama sağlayıcıların ise mevzuata tam uyum sağlamaları olası hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilmesinde kritik rol oynamaktadır.
Anahtar Kelime : mobil sağlık sorumluluk
