Yapay zekâ teknolojileri, tıp alanında teşhis ve tedavi süreçlerini hızlandırarak sağlık sektöründe büyük bir dönüşüm yaratmaktadır. Radyolojik görüntülerin analizinden kanser erken teşhisine kadar pek çok kritik süreçte yüksek başarı gösteren bu algoritmalar, ne yazık ki her zaman kusursuz çalışmamaktadır. Yapay zekânın hatalı veri analizi veya sistemsel bir sapma nedeniyle yanlış tanı önermesi ve bu öneri doğrultusunda hastanın zarar görmesi durumunda hukuki sorumluluğun kime ait olacağı sorusu, modern sağlık hukukunun en çok tartışılan konularından biridir.
Yapay Zekânın Hukuki Statüsü: Bir “Özne” mi, Yoksa “Araç” mı?
Türk hukuk sisteminde ve yürürlükteki mevzuatta yapay zekâ sistemleri bağımsız bir hukuki kişiliğe sahip değildir. Hak ve borç edinebilme yeteneği yalnızca gerçek ve tüzel kişilere tanınmıştır. Dolayısıyla, yapay zekâ yazılımları hukuksal açıdan bir “özne” değil, tıpkı bir stetoskop, ultrason veya MR cihazı gibi hekimin teşhis koyarken yararlandığı gelişmiş birer tıbbi cihaz ve yardımcı araç olarak kabul edilir. Bu temel kabul, yanlış tanı durumunda doğrudan yapay zekânın kendisinin cezai veya hukuki olarak sorumlu tutulamayacağı anlamına gelir.
Hekimin Özen Yükümlülüğü ve Sorumluluğu
Hekim ile hasta arasındaki ilişki, kural olarak bir vekâlet sözleşmesi niteliğindedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) vekilin özen borcunu düzenleyen hükümleri (TBK m. 506) uyarınca, hekim tıp biliminin kurallarına ve güncel tıp verilerine göre en yüksek özeni göstermekle yükümlüdür. Yapay zekânın sunduğu teşhis önerisi, hekim için nihai bir karar değil, yalnızca bir “ikinci görüş” veya “karar destek sistemi” niteliğindedir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere, hekim tıbbi müdahalenin her aşamasında kendi mesleki bilgi, beceri ve deneyimini kullanmak zorundadır. Yapay zekânın yanlış yönlendirmesini sorgulamaksızın kabul eden ve kendi mesleki denetim süzgecinden geçirmeyen bir hekimin sorumluluğu şu başlıklar altında değerlendirilir:
- Kişisel Kusur (Tıbbi Malpraktis): Hekimin yapay zekanın önerisini tıp biliminin temel kurallarıyla karşılaştırmadan uygulaması, TBK m. 49 kapsamında haksız fiil sorumluluğu doğurur.
- Teşhis ve Tedavi Hatası: Yapay zekanın hata payını hesaba katmamak ve ek tetkik istememek hekimin hukuki sorumluluğunu artırır.
Özetle, “Yapay zekâ böyle söyledi” savunması, hekimi hukuken sorumluluktan tek başına kurtarmayacaktır.
Sağlık Kuruluşunun ve İstihdam Edenin Sorumluluğu
Yanlış teşhis ve tedavinin özel bir hastanede veya tıp merkezinde gerçekleşmesi durumunda, sağlık kuruluşunun da hukuki sorumluluğu devreye girer. TBK m. 66 uyarınca düzenlenen “adam çalıştıranın sorumluluğu” ve “organizasyon sorumluluğu” ilkeleri gereğince, sağlık kuruluşu bünyesinde kullanılan tıbbi cihaz ve yazılımların güvenliğinden sorumludur. Sağlık kuruluşunun bu kapsamdaki yükümlülükleri şunlardır:
- Kullanılan yapay zekâ sisteminin güncel ve lisanslı olmasını sağlamak,
- Hekimleri ve yardımcı sağlık personelini bu sistemlerin kullanımı konusunda eğitmek,
- Yazılımsal hatalar fark edildiğinde sistemi derhal kullanımdan kaldırmak veya güncellenmesini talep etmek.
Bu yükümlülüklerin ihlali durumunda, sağlık kuruluşu ortaya çıkan zararlardan hekimle birlikte müteselsilen sorumlu tutulabilir.
Yazılım Geliştirici ve Üreticinin Sorumluluğu
Eğer yanlış tanı önerisi, yapay zekanın kodlama hatasından, veri setindeki sistemsel bir kusurdan veya üretim aşamasındaki bir eksiklikten kaynaklanıyorsa, üretici firmanın sorumluluğu gündeme gelecektir. Bu durum, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında “ayıplı hizmet” veya “ayıplı mal” hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Ayrıca, Sağlık Bakanlığı’nın tıbbi cihaz yönetmelikleri uyarınca yazılımın gerekli güvenlik standartlarını karşılamaması halinde de hukuki ve idari yaptırımlar söz konusu olabilir.
Sonuç
Gelişen teknolojiye rağmen, tıp hukukunun temel ilkeleri değişmemiştir. Yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin, nihai teşhis ve tedavi kararını veren merci her zaman insandır, yani hekimdir. Bu nedenle, yapay zekânın yanlış tanı önermesi durumunda öncelikli muhatap, özen yükümlülüğünü ihmal eden hekim ve organizasyon kusuru bulunan sağlık kuruluşudur. Gelecekte mevzuatta yapılacak yeni düzenlemelerle yapay zekaya özel sorumluluk rejimleri getirilse dahi, güncel hukuk sistemimizde hekimin kontrolör rolü asli niteliğini korumaktadır.
Anahtar Kelime : yapay zeka yanlis tani
