Kanser, erken teşhis edildiğinde tedavi başarı oranı son derece yüksek olan ancak tanıda yaşanabilecek gecikmelerde hayati risk taşıyan ciddi bir sağlık sorunudur. Tıp biliminin ve teknolojinin ulaştığı mevcut seviye dikkate alındığında, kanser tanısının zamanında konulamaması veya tıbbi standartlara aykırı şekilde geciktirilmesi, hukuki açıdan tıbbi uygulama hatası (malpraktis) kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Kanser Tanısında Tıbbi Uygulama Hatası (Malpraktis) Nedir?
Sağlık mevzuatımız ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca hekim, hastasına tıbbi standartlara uygun, gerekli özen ve dikkati göstererek hizmet sunmakla yükümlüdür. Kanser tanısının gecikmesi, her durumda kendiliğinden bir malpraktis oluşturmaz; ancak hekimin veya sağlık kuruluşunun mesleki standartlara, teşhis protokollerine ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması sonucu meydana gelmişse tıbbi hatadan söz edilir.
Kanser tanısının gecikmesinde sıklıkla karşılaşılan malpraktis halleri şunlardır:
- Hastanın şikayetlerine ve klinik tablosuna uygun tetkiklerin (biyopsi, mamografi, MR, BT vb.) zamanında istenmemesi,
- Radyoloji veya patoloji sonuçlarının yanlış değerlendirilmesi, hatalı raporlanması ya da gözden kaçırılması,
- Şüpheli bulgular karşısında hastanın ilgili uzmana veya donanımlı bir merkeze sevk edilmemesi,
- Koyulan teşhis veya şüphe hakkında hastaya yeterli bilgilendirme yapılmayarak Aydınlatılmış Onam ilkelerinin ihlal edilmesi.
Hukuki Dayanak ve Hekimin Özen Yükümlülüğü
Hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişki, özel sağlık kuruluşlarında ve serbest hekimlikte çoğunlukla 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu uyarınca vekalet sözleşmesi hükümlerine dayanır. Kamu hastanelerinde sunulan sağlık hizmetlerinde ise idare hukuku ilkeleri ve hizmet kusuru esası uygulanır.
Türk Borçlar Kanunu’nun 506. maddesi uyarınca hekim, üstlendiği vekalet görevini basiretli bir hekimin göstermesi gereken özenle yürütmek zorundadır. Ayrıca aynı kanunun 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğu da hukuki dayanaklar arasındadır. Hasta Hakları Yönetmeliği ve Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu hükümleri de hastanın teşhis ve tedavi süreçlerinde güncel tıbbi imkanlardan eksiksiz faydalanma hakkını güvence altına almaktadır.
İlliyet Bağı ve Şans Kaybı İlkesi
Tanı gecikmesine dayalı tazminat davalarında en kritik unsur, tanıdaki gecikme ile hastanın uğradığı zarar arasındaki nedensellik (illiyet) bağıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça belirtildiği üzere, tanının gecikmesi nedeniyle hastalığın evre atlaması, tedavi şansının azalması veya yaşam süresinin kısalması durumunda hekimin ve sağlık kuruluşunun hukuki sorumluluğu doğar.
Adli Tıp Kurumu ve uzman bilirkişi heyetleri tarafından yapılan incelemelerde; tanının zamanında konulması halinde hastanın iyileşme veya yaşamını sürdürme ihtimalinin ne oranda değiştiği, yani “şans kaybı” değerlendirilir. Tanı gecikmesi, hastanın tedaviye erişim imkanını olumsuz etkilemişse, ortaya çıkan zararın tazmini gerekir.
Tazminat Hakları ve Yasal Başvuru Yolları
Tanı gecikmesi nedeniyle mağduriyet yaşayan hasta veya hastanın vefatı halinde yakınları, uğradıkları zararların giderilmesi amacıyla maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir:
- Maddi Tazminat: Gecikme nedeniyle ortaya çıkan ek tedavi giderlerini, çalışma gücü kaybını ve bakıcı masraflarını kapsar.
- Manevi Tazminat: Yaşanan ağır elem, keder ve psikolojik yıpranmanın telafisi amacıyla hükmedilir.
Kamu hastanelerinde gerçekleşen gecikmelerde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca öncelikle ilgili idareye başvuru yapılması ve ardından İdare Mahkemelerinde tam yargı davası açılması gerekmektedir. Özel sağlık kuruluşları ve bağımsız hekimlere karşı ise adli yargı nezdinde hukuki süreç başlatılmalıdır.
Sonuç
Kanser tanısının gecikmesinde malpraktis olgusu, tıp ve hukuk disiplinlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektiren hassas bir alandır. Hekimlerin mesleki ve hukuki yükümlülükleri gereği göstermekle mükellef oldukları özen borcu, hastaların yaşam ve sağlık hakkının korunmasında temel güvencedir.
Anahtar Kelime : kanser tanisi gecikmesi
