Psikolojik danışmanlık ve psikoterapi süreçlerinin temelini, danışan ile uzman arasında kurulan güven ilişkisi oluşturur. Bu güven ilişkisinin hukuki ve etik omurgasını ise danışan mahremiyeti ve sır saklama yükümlülüğü oluşturmaktadır. Türkiye’deki mevcut hukuki mevzuat uyarınca, bir psikoloğun terapi veya danışmanlık seanslarında edindiği bilgileri gizli tutması, yalnızca mesleki bir etik kural değil, ihlali durumunda hukuki ve cezai yaptırımlara yol açan yasal bir zorunluluktur.
Psikologların Sır Saklama Yükümlülüğünün Hukuki Dayanakları
Danışan mahremiyeti, Türk hukuk sisteminde normlar hiyerarşisinin en üst basamağından itibaren güvence altına alınmıştır. Bu yükümlülüğün temel hukuki dayanakları şunlardır:
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: Anayasa’nın 20. maddesi uyarınca herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Danışanın ruh sağlığına ilişkin veriler de bu hakkın doğrudan koruması altındadır.
- 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK): Danışanın sağlık verileri ve psikolojik değerlendirmeleri, KVKK m. 6 kapsamında “özel nitelikli kişisel veri” olarak kabul edilir. Bu verilerin işlenmesi, saklanması veya üçüncü kişilerle paylaşılması, ilke olarak danışanın açık rızasına bağlıdır.
- 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK): TCK m. 136 uyarınca, kişisel verileri hukuka aykırı olarak veren, yayan veya ele geçiren kişiler cezai sorumluluk taşır. Ayrıca meslek icrası sırasında öğrenilen sırların yetkisiz açıklanması hapis cezasını gerektirebilir.
- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK): TBK m. 49 ve devamı maddeleri gereğince, haksız fiil ile danışanın mahremiyetini ihlal eden ve zarar veren uzmanlar, doğan tazminat yükümlülüklerinden sorumludur.
Danışan Mahremiyetinin Hukuki İstisnaları Nelerdir?
Psikologların sır saklama yükümlülüğü esas olmakla birlikte, kamu yararı ve can güvenliği çerçevesinde kanunun öngördüğü bazı zorunlu istisnalar bulunmaktadır. Sır saklama yükümlülüğünün hukuken kaldırılabileceği başlıca haller şunlardır:
- Ciddi ve Yakın Tehlike Varlığı: Danışanın kendi yaşamına (intihar riski) veya bir başkasının can güvenliğine yönelik somut ve ciddi bir tehdit oluşturduğu durumlarda, durumun ilgili makamlara veya danışanın yakınlarına bildirilmesi hukuka uygunluk nedeni sayılır.
- Suç Bildirim Yükümlülüğü: TCK m. 278 uyarınca, işlenmekte olan veya işlenmiş olmakla birlikte etkileri devam eden bir suçun yetkili makamlara bildirilmesi yasal bir zorunluluktur. Özellikle çocuk istismarı, kadına veya yaşlıya yönelik şiddet ve ihmal durumlarında bildirim yükümlülüğü sır saklama ilkesinin önüne geçer.
- Adli Talepler ve Mahkeme Kararları: Açılmış bir dava veya yürütülen bir adli soruşturma kapsamında mahkemelerin usulüne uygun talepleri doğrultusunda bilgi verilmesi gerekebilir. Ancak bu durumda dahi sadece davanın konusuyla sınırlı verilerin paylaşılması esastır.
Sır İhlali Durumunda Doğabilecek Sorumluluklar
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, mesleki unvan veya görev sebebiyle elde edilen kişisel verilerin korunması özel bir ihtimam gerektirir. Psikoloğun, danışanının açık onayını almadan sosyal medyada veya akademik çalışmalarda danışanın kimliğini açık edecek nitelikte paylaşımlarda bulunması hukuka aykırılık oluşturur.
Tazminat Sorumluluğu
Mahremiyet ihlali durumunda danışan, kişilik haklarının zedelendiği gerekçesiyle manevi tazminat davası açabileceği gibi, varsa ihlal nedeniyle uğradığı somut kayıpların giderilmesi için maddi tazminat talebinde de bulunabilir.
Cezai Sorumluluk
Hukuka aykırı veri paylaşımı veya sır ihlali gerçekleştiğinde, danışanın şikayeti üzerine Türk Ceza Kanunu hükümleri uyarınca adli soruşturma başlatılabilir ve hapis cezası yaptırımı gündeme gelebilir.
Sonuç ve Uygulama İçin Öneriler
Psikolojik danışmanlık hizmeti sunan profesyonellerin, danışan sürece başlamadan önce Aydınlatılmış Onam Formları ve KVKK metinleri düzenlemesi hukuki riskleri en aza indirir. Hem danışanların haklarını bilmesi hem de uzmanların yasal sınırları doğru çizmesi, terapi sürecinin güvenli ve sağlıklı bir hukuki zeminde yürütülmesini sağlar.
Anahtar Kelime : psikolog gizlilik yükümlülüğü
