Sağlık çalışanlarına yönelik şiddet, son yıllarda Türkiye’nin en önemli toplumsal sorunlarından biri haline gelmiştir. Bu durum, sadece hekimlerin ve diğer sağlık personelinin can güvenliğini tehdit etmekle kalmayıp, aynı zamanda toplumun sağlık hizmetine erişim hakkını da olumsuz etkilemektedir. Bu soruna çözüm bulmak ve sağlık çalışanları için daha güvenli bir çalışma ortamı sağlamak amacıyla “Beyaz Kod” uygulaması geliştirilmiştir. Bu yazı, hekime yönelik şiddet durumunda Beyaz Kod’un ne anlama geldiğini, nasıl başlatıldığını ve ardından işleyen hukuki süreci hem hekimler hem de hastalar için anlaşılır bir dille açıklamayı amaçlamaktadır.
Beyaz Kod Nedir ve Hangi Durumlarda Verilir?
Beyaz Kod, sağlık kurumlarında görev yapan personele yönelik olarak, hizmet sunumu sırasında veya görevlerinden dolayı meydana gelen şiddet, tehdit veya hakaret gibi olaylarda devreye giren bir acil durum yönetim aracıdır. Sistemin temel amacı, şiddet olayına anında müdahale edilmesini sağlamak, olayı kayıt altına almak ve adli süreci başlatmaktır. Kamu ve özel sektör ayrımı olmaksızın tüm sağlık kuruluşlarında çalışan personel bu sistemden faydalanabilir.
Aşağıdaki durumlarda Beyaz Kod verilebilir:
- Fiziksel Şiddet: Kasten yaralama, darp, itme, bir cisim fırlatma gibi eylemler.
- Sözlü Şiddet ve Tehdit: Hakaret, küfür, aşağılama veya kişinin hayatına, vücut dokunulmazlığına yönelik tehditler.
- Görevi Yaptırmamak İçin Direnme: Sağlık hizmetinin sunulmasını cebir veya tehdit kullanarak engelleme girişimleri.
- Mala Zarar Verme: Kurumun veya personelin eşyalarına kasıtlı olarak zarar verilmesi.
Beyaz Kod Bildirimi Nasıl Yapılır?
Şiddete maruz kalan bir sağlık çalışanı, olayın hemen ardından birkaç farklı yöntemle Beyaz Kod bildiriminde bulunabilir:
- Hastane içerisindeki herhangi bir dahili telefondan “1111” numarasını tuşlayarak.
- 7/24 hizmet veren “113” numaralı Beyaz Kod Çağrı Merkezi’ni arayarak.
- Sağlık Bakanlığı’na ait www.beyazkod.saglik.gov.tr web sitesindeki bildirim formunu doldurarak.
Bildirim yapıldıktan sonra hastanenin güvenlik birimleri derhal olay yerine intikal eder ve gerekli ilk müdahaleyi yapar.
Beyaz Kod Sonrası Hukuki Süreç
Beyaz Kod bildiriminin yapılmasıyla birlikte hem idari hem de cezai süreç işlemeye başlar. Bu süreç, mağdur sağlık personelinin şikayetçi olup olmamasından bağımsız olarak yürütülür. Çünkü sağlık çalışanına karşı görevi başında işlenen suçların önemli bir kısmı, kamu düzenini ilgilendirdiği için şikayete tabi değildir ve savcılık tarafından resen (kendiliğinden) soruşturulur.
Soruşturma Aşaması
Bildirim sonrası olay, derhal adli makamlara intikal ettirilir. Kolluk kuvvetleri (polis/jandarma) olay yerine gelerek delilleri toplar, tanık ifadelerine başvurur ve bir olay yeri tutanağı düzenler. Şiddete uğrayan sağlık personelinin ifadesi, görevinin aksamaması için genellikle görev yaptığı sağlık kuruluşunda alınır. Sağlık Bakanlığı, şiddet mağduru personele hukuki yardımda bulunmak üzere avukat görevlendirebilir.
Soruşturma sonucunda savcılık, toplanan delilleri yeterli bulursa şüpheli hakkında bir iddianame düzenleyerek ceza davası açar.
Yargılama (Kovuşturma) Aşaması ve Yaptırımlar
Açılan kamu davası neticesinde, failin eylemi mahkeme tarafından değerlendirilir. Sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen suçlarda, kanunlar daha ağır cezalar öngörmektedir. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na eklenen madde uyarınca, sağlık personeline karşı işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında cezalar yarı oranında artırılır. Ayrıca, bu suçlardan dolayı hükmedilen hapis cezaları için erteleme hükümleri uygulanmaz.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da kamu görevini ifa eden sağlık çalışanlarına karşı işlenen suçların nitelikli hal olarak kabul edildiği ve daha ağır yaptırımlara tabi tutulduğu görülmektedir.
Mağdur Sağlık Çalışanının Hakları
- Hizmetten Çekilme Hakkı: Şiddete uğrayan hekim veya sağlık çalışanı, kendisine şiddet uygulayan veya tehdit eden kişiye sağlık hizmeti vermekten çekilme hakkına sahiptir. Bu durumda, kurumdaki başka bir personel hastanın tedavisini üstlenir.
- Hukuki Destek: Mağdur personel, Sağlık Bakanlığı tarafından sağlanan avukatlık hizmetinden ücretsiz olarak yararlanabilir.
- Tazminat Hakkı: Ceza davasının yanı sıra, şiddet eylemi nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararlar için hukuk mahkemelerinde tazminat davası açma hakkı da mevcuttur. Bu dava, ceza davasından ayrı bir süreçtir ve mağdurun şahsen takip etmesi gerekir.
- İş Kazası Bildirimi: Yaşanan şiddet olayı, aynı zamanda bir iş kazası olarak da değerlendirilebilir ve bu durumun ayrıca bildirilmesi gerekir.
Sonuç olarak, Beyaz Kod sistemi, sağlıkta şiddete karşı önemli bir güvence mekanizmasıdır. Sürecin doğru ve eksiksiz işletilmesi, faillerin caydırıcı cezalar almasını ve sağlık çalışanlarının daha güvenli bir ortamda hizmet vermesini sağlamak adına kritik öneme sahiptir.
“`
Anahtar Kelime : hekime siddet
