Yapay zeka teknolojisinin hızla gelişmesi, “deepfake” olarak bilinen ve kişilerin görüntü ile seslerini gerçekçi bir şekilde taklit edebilen dijital içeriklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Derin öğrenme (deep learning) ve sahte (fake) kelimelerinin birleşiminden oluşan bu teknoloji, eğlence ve sinema gibi alanlarda yaratıcı imkanlar sunsa da, özellikle sağlık gibi hassas verilerin bulunduğu sektörlerde ciddi hukuki riskler barındırmaktadır. Bu yazıda, deepfake teknolojisinin hukuki boyutunu, özellikle hasta ve hekimler açısından, Türk Hukuk Sistemi çerçevesinde ele alacağız.
Deepfake Nedir ve Sağlık Alanında Ne Gibi Riskler Taşır?
Deepfake, bir bireyin yüzünü, sesini ve hareketlerini yapay zeka algoritmaları kullanarak bir başka videoya veya sese monte etme işlemidir. Bu teknolojiyle oluşturulan içerikler, gerçekle ayırt edilmesi son derece zor olabilmektedir. Sağlık alanında deepfake’in kötüye kullanılması, hasta mahremiyetinin ve hekim itibarının zedelenmesi gibi onarılamaz zararlara yol açabilir. Örneğin, bir hastanın veya hekimin görüntüsü kullanılarak sahte bir tıbbi beyan videosu oluşturulabilir, hasta onam formları manipüle edilebilir veya sahte tedavi önerileriyle hastalar yanlış yönlendirilebilir. Bu durumlar, teşhis ve tedavi süreçlerine olan güveni temelden sarsma potansiyeli taşır.
Türk Ceza Kanunu Kapsamında Deepfake Suçları
Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) doğrudan “deepfake” adıyla düzenlenmiş bir suç tipi bulunmamaktadır. Ancak bu, deepfake kullanılarak işlenen fiillerin cezasız kalacağı anlamına gelmez. Hukuki değerlendirme, kullanılan teknolojik araçtan ziyade, ihlal edilen hukuki değere göre yapılır. Deepfake içerikleri, niteliğine göre TCK’da yer alan birçok suçun işlenmesine neden olabilir:
- Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m. 134): Bir kişinin rızası olmadan görüntüsünün veya sesinin kullanılarak özel hayatına ilişkin sahte içerikler üretilmesi ve ifşa edilmesi bu suçu oluşturabilir.
- Kişisel Verilerin Hukuka Aykırı Olarak Ele Geçirilmesi ve Yayılması (TCK m. 135-136): Kişinin yüzü ve sesi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında kişisel veridir. Bu verilerin izinsizce kullanılarak deepfake üretilmesi, TCK’daki bu suçları gündeme getirebilir.
- Hakaret ve İftira (TCK m. 125, 267): Bir hekimin veya hastanın onur, şeref ve saygınlığını zedeleyecek nitelikte sahte bir video veya ses kaydı üretmek hakaret suçunu oluşturabilir. Aynı şekilde, kişiye işlemediği bir suçu isnat eden deepfake içerikler iftira suçuna vücut verebilir.
- Şantaj (TCK m. 107): Kişinin görüntüleri kullanılarak üretilen sahte içeriklerin, bir menfaat temini amacıyla yayınlanacağı veya kullanılacağı tehdidiyle kişiye gönderilmesi şantaj suçunu oluşturur.
- Dolandırıcılık (TCK m. 157): Sahte doktor videoları ile insanları aldatarak maddi menfaat temin etmeye çalışmak gibi eylemler, dolandırıcılık suçu kapsamında değerlendirilebilir.
Kişilik Haklarının Korunması ve Tazminat Sorumluluğu
Ceza davalarının yanı sıra, deepfake mağdurları kişilik haklarının ihlali nedeniyle hukuk davası açma hakkına da sahiptir. Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu uyarınca, bir kişinin rızası dışında görüntüsünün veya sesinin kullanılması kişilik haklarına bir saldırı niteliğindedir. Mağdurlar, bu tür saldırıların durdurulmasını, hukuka aykırılığın tespitini ve uğradıkları maddi ve manevi zararların tazminini talep edebilirler. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, kişinin rızası olmaksızın görüntüsünün kullanılmasının kişilik hakkı ihlali oluşturduğunu ve manevi tazminat gerektirdiğini kabul etmektedir.
Sonuç ve Öneriler
Deepfake teknolojisi, sağlık alanında hasta ve hekimler için ciddi hukuki riskler ve tehditler barındırmaktadır. Mevcut yasal düzenlemeler, bu teknoloji kullanılarak işlenen suçlara karşı önemli bir koruma sağlasa da, teknolojinin hızla ilerlemesi karşısında hukuki altyapının da güncel tutulması gerekmektedir. Hasta ve hekimlerin, kişisel verilerinin (özellikle fotoğraf, video ve ses kayıtlarının) paylaşımı konusunda son derece dikkatli olmaları, şüpheli içeriklere karşı bilinçli hareket etmeleri ve bir mağduriyet yaşamaları durumunda derhal hukuki yollara başvurmaları büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : deepfake sağlık hukuku
