Çocukların sağlık durumu, tıbbi geçmişi, alerjileri ve geçirdiği ameliyatlar gibi veriler, hukuk sistemimizde en hassas korunan alanlardan birini oluşturmaktadır. Hem sağlık personeli hem de aileler için bu verilerin kimlerle paylaşılabileceği, kimlerin erişimine açık olduğu sıklıkla merak konusu olmaktadır. Türkiye’de çocukların sağlık verilerinin korunması ve üçüncü kişilerle paylaşılması süreçleri; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), Türk Medeni Kanunu ve Sağlık Bakanlığı tarafından Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik hükümleriyle sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. Bu rehberimizde, çocukların sağlık verilerine erişim hakkını hem hekimler hem de veliler açısından mercek altına alıyoruz.
Çocukların Sağlık Verileri Hukuken Neden Özeldir?
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca sağlık verileri, özel nitelikli kişisel veri sınıfına girmektedir. Bu verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesi veya üçüncü kişilerle paylaşılması, bireylerin mahremiyetini doğrudan ihlal ettiği gibi ciddi yaptırımlara da yol açabilir. Çocuklar söz konusu olduğunda ise bu koruma kalkanı daha da kalınlaşmaktadır. Henüz ergin (reşit) olmayan bireylerin haklarını koruma görevi yasal olarak velilerine ait olsa da çocuğun kendi geleceğini tayin etme ve mahremiyet hakkı da hukuk düzeninde müstakil olarak korunmaktadır.
Ebeveynlerin Erişim Hakkı ve e-Nabız Sınırları
Türk Medeni Kanunu’nda yer alan velayet hükümleri gereğince, anne ve baba çocuklarının bakım, koruma ve temsilinden sorumludur. Bu kapsamda, Sağlık Bakanlığı düzenlemelerine göre ebeveynler, çocuklarına ait sağlık kayıtlarına e-Nabız sistemi üzerinden doğrudan erişebilirler. Ancak bu hakkın önemli bir istisnası bulunmaktadır: Ayırt etme gücüne sahip olan çocuklar. Hukuki olarak kendi kararlarını verebilecek olgunluça (ayırt etme gücüne) erişmiş olan çocuklar, e-Nabız sistemi üzerinden ebeveynlerinin kendi sağlık geçmişlerine erişimini kısıtlama veya izne tabi tutma hakkına sahiptir. Bu durum, çocuğun bireysel mahremiyet hakkının velayet hakkı karşısında korunduğu hassas bir dengeyi temsil eder.
Boşanma Durumunda Velayeti Olmayan Tarafın Durumu
Anne ve babanın boşanması halinde, çocuğun sağlık verilerine erişim hakkı en çok ihtilaf yaşanan konulardan biridir. Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik uyarınca, velayet hakkı kendisinde bulunmayan taraf da çocuğun sağlık verilerine erişebilir. Ancak bu erişim sınırsız değildir. Yönetmelik, velayeti olmayan anne veya babanın bilgi edinebilmesini çocuğun ve velinin üstün yararının gözetilmesi şartına bağlamıştır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, velayet hakkı kimde olursa olsun, diğer ebeveynin çocuğun sağlık durumunu takip etme ve bu konuda bilgi edinme hakkı, çocuğun gelişimi ve sağlığının korunması amacı çerçevesinde sınırlandırılabilir veya genişletilebilir.
Hekimlerin ve Sağlık Kuruluşlarının Hukuki Sorumluluğu
Hekimler ve sağlık personeli, çocuk hastaların verilerini işlerken çift taraflı bir sorumluluk altındadır. Hem tıbbi müdahalenin gerektirdiği özen yükümlülüğü hem de sır saklama yükümlülüğü (tıbbi mahremiyet) titizlikle uygulanmalıdır. Sağlık çalışanları, çocuklara ait özel nitelikli sağlık verilerini yalnızca tedavi amacı doğrultusunda ve yetkili kişilere açıklamalıdır. Velayet hakkı sahibi olmayan akrabalara (büyükanne, büyükbaba, teyze vb.) velinin açık rızası olmaksızın bilgi verilmesi KVKK ihlali teşkil edebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği gibi, bireylerin tıbbi verilerinin rızaları dışında veya yasal bir dayanak olmaksızın paylaşılması, anayasal bir hak olan özel hayatın gizliliği hakkının ihlali anlamına gelmektedir. Bu nedenle hekimlerin, çocuk hastaların verilerini paylaşırken karşı tarafın yasal temsilci (veli veya vasi) olup olmadığını kontrol etmesi kritik önem taşımaktadır.
Sonuç ve Öneriler
Çocuklara ait sağlık verileri, sadece ailelerin değil, tüm sağlık sisteminin ve hukuk düzeninin koruması altındadır. Hekimlerin ve sağlık kuruluşu yöneticilerinin, veri paylaşım taleplerinde yasal velayet durumunu kontrol etmesi; ebeveynlerin ise çocuklarının mahremiyet hakkına saygı göstererek hareket etmesi yasal bir gerekliliktir. Çocukların sağlık verilerinin korunması hususunda yaşanabilecek olası uyuşmazlıklarda, hem cezai hem de hukuki sorumlulukla karşılaşmamak adına bir sağlık hukuku uzmanından destek alınması en güvenli yoldur.
Anahtar Kelime : cocuk saglik verileri
