Türkiye’de özel sağlık sektörünün büyümesi, özel hastaneler ile hekimler arasındaki sözleşmesel ilişkilerin de çeşitlenmesine yol açmıştır. Hekimlerin çalışma biçimleri, hak edişlerini ve yasal sorumluluklarını doğrudan belirler. Günümüzde hekimler ve hastane yönetimleri arasında imzalanan sözleşmeler, yalnızca bir iş ilişkisi kurmakla kalmaz; aynı zamanda gelecekte doğabilecek tazminat ve rücu davalarının da temelini oluşturur. Bu yazıda, özel hastanelerde hekim çalıştırma modellerini, yasal dayanaklarını ve sözleşmesel riskleri ele alacağız.
Özel Hastanelerde Hekim Çalıştırma Modelleri
Özel sağlık kuruluşlarında hekimlerin istihdamında yaygın olarak iki ana model tercih edilmektedir:
1. Doğrudan İş Sözleşmesi ile Çalışma (4/a Statüsü)
Bu modelde hekim, özel hastane ile doğrudan bir iş sözleşmesi imzalar ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışır. Hekimin sigorta primleri hastane tarafından 4/a kapsamında ödenir. Bu model, hekime kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin ve fazla mesai gibi işçilik haklarını tam olarak sağlar.
2. Şirket Kurarak / Fatura Karşılığı Çalışma (4/b Statüsü)
Hastaneler, iş hukukundan kaynaklanan tazminat ve prim yükümlülüklerini azaltmak amacıyla hekimleri şirket kurmaya yönlendirebilmektedir. 5510 sayılı Kanun’un Ek 10. maddesi kapsamında şekillenen bu modelde hekim, kendi şirketi üzerinden hastaneye hizmet faturası keser ve sosyal güvenlik açısından 4/b statüsünde yer alır. Taraflar arasındaki ilişki görünüşte bir “hizmet alım sözleşmesi” niteliğindedir.
“Muvazaa” Riski ve Yargıtay’ın Yaklaşımı
Şirket kurarak çalışan hekimlerin en büyük yanılgısı, işçilik haklarından tamamen mahrum kaldıklarını düşünmeleridir. Oysa hukukun temel ilkelerinden biri, sözleşmenin adına değil, fiili uygulama biçimine bakılmasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) uyarınca tarafların gerçek iradelerini gizlemek amacıyla yaptıkları işlemler muvazaa (danışıklı işlem) olarak nitelendirilir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; hekim kendi adına fatura kesiyor olsa dahi, eğer hastanenin belirlediği mesai saatlerine uymak zorundaysa, hastane ekipmanlarını kullanıyorsa, hastane yönetiminin hiyerarşik denetimi altındaysa ve sadece o hastanede çalışıyorsa, aralarındaki ilişki aslında bir iş sözleşmesidir. Bu durumda mahkemeler, aradaki hizmet alım sözleşmesini geçersiz sayarak hekime kıdem ve ihbar tazminatı gibi tüm işçilik haklarının ödenmesine hükmedebilmektedir.
Hekim Sözleşmelerinde En Sık Karşılaşılan Riskler
İmzalanan sözleşmeler, her iki taraf açısından da ciddi yükümlülükler içerir. Özellikle şu üç husus büyük risk barındırır:
- Rekabet Yasağı ve Cezai Şart: Hastaneler, hekimin ayrıldıktan sonra yakın bölgede çalışmasını engellemek için sözleşmelere rekabet yasağı koyabilir. TBK m. 444-447 uyarınca, rekabet yasağının geçerli olabilmesi için yer, zaman ve konu yönünden makul sınırlandırılması şarttır. Aşırı yüksek cezai şartlar, Yargıtay ilkeleri doğrultusunda mahkemelerce hakkaniyet indirimiyle hafifletilir.
- Malpraktis ve Rücu Sorumluluğu: Tıbbi uygulama hatalarında hastalar, hastaneye ve hekime müşterek ve müteselsil sorumluluk esasına göre dava açabilir (TBK m. 49 ve m. 116). Hastanenin tazminat ödemesi durumunda, bu tutarı hekime ne oranda rücu edebileceği (geri talep edebileceği) sözleşmede netleştirilmelidir. Zorunlu mesleki sorumluluk sigortası limitleri ve rücu şartları titizlikle analiz edilmelidir.
- Haksız Fesih: Belirli süreli sözleşmelerin süresinden önce haksız feshi durumunda bakiye süreye ilişkin ücret alacakları gündeme gelir. Fesih ihbar süreleri ve haklı nedenler sözleşmede dengeli şekilde kaleme alınmalıdır.
Sonuç
Özel hastanelerde hekim çalıştırma modelleri, tarafların geleceğini şekillendiren hayati hukuki yol haritalarıdır. Şirket modeli altında gizlenmiş bağımlı çalışmalar yasal ihtilaflara kapı aralarken, dikkatsizce imzalanan rekabet yasağı ve rücu maddeleri ciddi hak kayıplarına yol açar. Hak kayıplarının önüne geçilmesi adına sözleşmelerin imza öncesinde uzman bir sağlık hukuku avukatı eşliğinde incelenmesi önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : hekim calistirma modelleri
