Diş ve çene yapısındaki estetik ve fonksiyonel kayıpları gidermek amacıyla uygulanan diş protezi tedavileri, çok aşamalı ve multidisipliner bir süreci kapsar. Bu sürecin en önemli aktörlerinden biri, diş hekiminin aldığı ölçülere uygun olarak protezi imal eden diş protez laboratuvarlarıdır. Ancak, protezin hatalı üretilmesi, kalitesiz malzeme kullanılması veya anatomik yapıya uyum sağlamaması gibi durumlarda hastanın sağlığı ciddi şekilde zarar görebilir. Bu gibi durumlarda ortaya çıkan hukuki sorumluluğun kime ait olduğu, hem hekimler hem de hastalar açısından büyük önem taşımaktadır.
Diş Hekimi ile Hasta Arasındaki Sözleşmesel İlişki
Hukuki açıdan bakıldığında, bir diş hekiminin hastasına protez tedavisi uygulaması, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında bir “eser sözleşmesi” niteliğindedir. Eser sözleşmesinde hekim, sadece bir tedavi hizmeti sunmayı değil, aynı zamanda fen ve sanat kurallarına uygun, hastanın ağız yapısıyla uyumlu bir protezi meydana getirmeyi (sonucu) taahhüt eder. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, diş hekimi hastasına karşı işin uzmanı olarak özen borcu altındadır ve taahhüt ettiği sonucu eksiksiz ve kusursuz bir şekilde teslim etmekle yükümlüdür.
Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluk İlkesi
Diş hekimi, protezin laboratuvar aşamasını gerçekleştirmek üzere bir diş protez laboratuvarı ile çalışır. Hukuk tekniği açısından diş protez laboratuvarı, diş hekiminin “yardımcı kişisi” konumundadır. Türk Borçlar Kanunu’nun 116. maddesi uyarınca, borçlu (diş hekimi), borcun ifasını veya bir borç ilişkisinden doğan hakkın kullanılmasını yardımcılarına bırakmışsa, onların işi yürütürken verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür.
Bu bağlamda, laboratuvarın hatalı ölçü dökmesi, yanlış malzeme kullanması veya teknik hatalar yapması sebebiyle protezin ayıplı üretilmesi durumunda, hastaya karşı doğrudan sorumlu olan kişi yine diş hekimidir. Hasta, laboratuvar ile doğrudan bir sözleşme akdetmediği için, sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat taleplerini öncelikle diş hekimine yöneltmek durumundadır.
Diş Protez Laboratuvarının Doğrudan Sorumluluğu Var mıdır?
Her ne kadar sözleşmesel açıdan birinci derece sorumlu diş hekimi olsa da, diş protez laboratuvarının tamamen sorumluluktan muaf olduğunu söylemek mümkün değildir. Laboratuvarın hukuki sorumluluğu iki temel başlık altında incelenir:
- Haksız Fiil Sorumluluğu: Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi kapsamında, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Eğer laboratuvarın kullandığı standart dışı veya sağlığa zararlı malzemeler hastada biyolojik bir hasara, enfeksiyona ya da fiziksel bir yaralanmaya yol açmışsa, hasta doğrudan laboratuvara karşı haksız fiil hükümlerine dayanarak maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
- Kamusal ve İdari Sorumluluk: Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan Diş Protez Laboratuvarları Yönetmeliği uyarınca, laboratuvarlar belirli teknik ve hijyenik standartlara uymak zorundadır. Bu yönetmelik hükümlerine aykırı hareket eden laboratuvarlar hakkında idari yaptırımlar ve para cezaları uygulanabilmektedir.
Diş Hekiminin Rücu Hakkı
Hatalı protez nedeniyle hastanın uğradığı zararı tazmin etmek zorunda kalan diş hekimi, bu zarara tamamen laboratuvarın kusurlu eyleminin sebep olduğunu kanıtlarsa, ödediği tazminatı laboratuvara rücu edebilir. Diş hekimi ile laboratuvar arasındaki ilişki de kendi içinde bir eser sözleşmesi niteliği taşır. Diş hekimi, laboratuvarın sözleşmeye aykırı ve kusurlu imalatı sebebiyle ödemek zorunda kaldığı zararları, rücu davası yoluyla laboratuvar işletmesinden talep etme hakkına sahiptir.
Sonuç ve Öneriler
Özetlemek gerekirse, diş protezinin hatalı üretilmesinden kaynaklanan zararlarda, hastanın muhatabı öncelikle sözleşme ilişkisi kurduğu diş hekimidir. Diş hekimi, yardımcı kişisi konumundaki laboratuvarın hatalarından hastaya karşı doğrudan sorumludur. Ancak, ağır kusur veya haksız fiil durumlarında laboratuvarın da hastaya karşı doğrudan sorumluluğu doğabilmektedir. Hak kayıplarının önüne geçilmesi adına, hem hekimlerin hem de hastaların tedavi sürecindeki tüm tıbbi kayıtları, ölçü formlarını ve laboratuvar teslim belgelerini titizlikle saklaması önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : protez laboratuvar hatasi
