Tıbbi uygulama hataları (malpraktis), hem hastalar hem de hekimler için hukuki ve cezai süreçleri beraberinde getiren son derece hassas konulardır. Bir tıbbi müdahale sonrasında zarar gördüğünü iddia eden bir hastanın başvuracağı hukuki yollar ile hukuki muhatabı, zarar verdiği iddia edilen hekimin çalışma statüsüne göre değişiklik gösterir. Türk hukuk sisteminde, kamu kurumlarında görev yapan kadrolu (devlet memuru) hekimler ile özel sektörde çalışan veya sözleşmeli statüdeki hekimlerin hukuki sorumlulukları farklı yasal esaslara bağlanmıştır. Bu yazıda, kadrolu hekim ile sözleşmeli/özel hekimin sorumluluğu arasındaki temel farkları güncel yasal mevzuat çerçevesinde ele alacağız.
Kadrolu (Kamu) Hekimlerinin Hukuki Sorumluluğu
Devlet hastanelerinde, üniversite hastanelerinde veya diğer kamu kurumlarında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında kadrolu olarak görev yapan hekimlerin gerçekleştirdiği tıbbi müdahaleler, hukuken “kamu hizmeti” niteliğindedir. Bu nedenle, bu hekimlerin görevlerini ifa ederken kusurlu davranarak hastalara zarar vermeleri durumunda doğrudan kendilerine tazminat davası açılması mümkün değildir.
Anayasal Güvence ve İdareye Karşı Dava Açma Zorunluluğu
Anayasa’nın 129. maddesinin 5. fıkrası ve 657 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, ancak idare aleyhine açılabilir. Yargıtay’ın ve Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihatlarında da açıkça vurgulandığı üzere, kamu hekiminin görev kusuru nedeniyle doğrudan hekime karşı adli yargıda tazminat davası açılamaz. Davanın, hizmet kusuru esasına dayanılarak Sağlık Bakanlığı veya ilgili üniversite rektörlüğü gibi kamu kurumuna karşı idari yargıda (İdare Mahkemesinde) açılması yasal bir zorunluluktur.
İdarenin Hekime Rücu Etmesi
İdare mahkemesi tarafından tazminata hükmedilmesi ve idarenin bu tazminatı mağdur hastaya ödemesi halinde, idare ödediği bu miktarı ilgili hekimden talep edebilir. “Rücu” olarak adlandırılan bu süreçte, hekimin tıbbi müdahale sırasında kastının veya ağır kusurunun bulunup bulunmadığı incelenir. Eğer hekimin tıp bilimi kurallarına açıkça aykırı, ağır ihmal veya kasıt içeren bir eylemi söz konusuysa, idare ödediği tazminatı hekime rücu eder.
Sözleşmeli ve Özel Sektör Hekimlerinin Hukuki Sorumluluğu
Özel hastanelerde, tıp merkezlerinde, kendi muayenehanesinde çalışan veya kamu kurumlarında iş/hizmet sözleşmesiyle görev yapan sözleşmeli hekimlerin hukuki sorumluluğu ise tamamen özel hukuk hükümlerine tabidir. Bu hekimlerin hastaya verdikleri zararlardan dolayı doğrudan kişisel sorumlulukları bulunmaktadır.
Doğrudan Dava Açılabilmesi ve Hukuki Dayanaklar
Sözleşmeli veya özel sektör hekimlerine karşı, hastalar tarafından doğrudan adli yargıda (genellikle Tüketici Mahkemelerinde veya Asliye Hukuk Mahkemelerinde) maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Bu davalarda hukuki dayanak olarak şu hususlar öne çıkar:
- Haksız Fiil Sorumluluğu: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesi uyarınca, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
- Sözleşmeye Aykırılık: Hekim ile hasta arasındaki ilişki çoğunlukla bir vekalet sözleşmesi (TBK m. 502) veya eser sözleşmesi niteliğindedir. TBK m. 112 gereğince, sözleşmeden doğan borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumunda hekimin sorumluluğu doğar.
- Hastanenin Sorumluluğu: Eğer hekim bir özel hastanede çalışıyorsa, TBK m. 66 kapsamında “adam çalıştıranın sorumluluğu” uyarınca özel hastane işleticisi de hekimle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulur. Hastalar dilerlerse davayı sadece hastaneye, sadece hekime veya her ikisine birden yöneltebilirler.
Temel Farkların Karşılaştırılması
Kadrolu hekimler ile sözleşmeli/özel hekimlerin sorumluluğuna ilişkin temel farklar şu şekilde özetlenebilir:
- Görevli Yargı Yolu: Kadrolu hekimlerin tıbbi müdahalelerinden doğan davalar İdari Yargı’da (İdare Mahkemesi) görülürken; sözleşmeli ve özel hekimlerin davaları Adli Yargı’da (Tüketici veya Asliye Hukuk Mahkemesi) görülür.
- Davalı Taraf: Kamu hekimine karşı doğrudan tazminat davası açılamaz, muhatap idaredir. Özel ve sözleşmeli hekime karşı ise doğrudan dava açılabilir.
- Zamanaşımı Süreleri: İdari yargıda idareye başvuru ve dava açma süreleri hak düşürücü nitelikte ve daha kısa iken, adli yargıda sözleşmeye aykırılık gerekçesiyle açılacak davalarda zamanaşımı süresi genel olarak 5 yıldır.
Sonuç olarak, malpraktis iddialarında hekimin yasal statüsünün doğru belirlenmesi, davanın usulden reddedilmemesi ve doğru hukuki yolların izlenmesi açısından hayati önem taşımaktadır. Hak kayıplarının önüne geçilmesi adına hem hekimlerin hem de hastaların profesyonel bir sağlık hukuku avukatından destek alması tavsiye edilmektedir.
Anahtar Kelime : hekim sorumluluğu farkı
