Tıbbi müdahale, doğası gereği kişinin vücut bütünlüğüne bir müdahale teşkil eder. Bu müdahalenin hukuka aykırı bir fiil olarak değerlendirilmemesi için belirli şartları taşıması zorunludur. İzmir gibi büyük bir metropolde sağlık hizmetlerinin yoğunluğu göz önüne alındığında, hem hastaların hem de hekimlerin “Tıbbi Müdahalenin Hukuka Uygunluk Şartları” konusunda bilgi sahibi olması, olası hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilmesi adına büyük önem taşımaktadır.
Tıbbi Müdahalenin Hukuka Uygun Sayılmasının Temel Unsurları
Bir tıbbi uygulamanın hukuka uygun kabul edilebilmesi için Yargıtay’ın yerleşik içtihatları ve ilgili mevzuat çerçevesinde dört temel şartın bir arada bulunması gerekmektedir. Bu şartlardan herhangi birinin eksikliği, müdahaleyi hukuka aykırı hale getirebilir ve hekimin hem hukuki hem de cezai sorumluluğunu gündeme getirebilir.
1. Müdahalenin Yetkili Bir Sağlık Personeli Tarafından Yapılması
Tıbbi müdahalede bulunma yetkisi, kanunlarla belirlenmiş meslek mensuplarına aittir. Kural olarak bu yetki hekimlere aittir. Hekimler dışındaki sağlık personelinin (hemşire, ebe, sağlık memuru vb.) hekim talimatı ve gözetimi olmaksızın doğrudan tedavi amaçlı müdahalede bulunması, acil ilk yardım halleri dışında, mümkün değildir. Müdahalenin yetkisiz kişilerce yapılması, başlı başına bir hukuka aykırılık sebebidir.
2. Tıbbi Bir Gereklilik (Endikasyon) Bulunması
Her tıbbi müdahale, bir hastalığın teşhisi, tedavisi veya önlenmesi gibi tıbbi bir zorunluluğa dayanmalıdır. Buna “endikasyon” adı verilir. Tedavi amacı taşımayan, keyfi veya estetik amaçlı olduğu iddia edilen müdahalelerde dahi, kişinin ruhsal veya bedensel sağlığına olumlu bir katkı sağlama amacı güdülmelidir. Endikasyon olmadan yapılan bir müdahale, hastanın rızası olsa dahi hukuka aykırı kabul edilebilir.
3. Hastanın “Aydınlatılmış Onam”ının Alınması
Bu şart, belki de en önemli ve en sık uyuşmazlık konusu olanıdır. Hastanın kendi geleceğini belirleme hakkı çerçevesinde, yapılacak tıbbi müdahaleye özgür iradesiyle rıza göstermesi esastır. Ancak bu rızanın hukuken geçerli olabilmesi için “aydınlatılmış” olması gerekir. Hekim, hastayı anlayabileceği bir dilde şu konularda bilgilendirmelidir:
- Hastalığın tanısı, niteliği ve seyri
- Planlanan tıbbi müdahalenin ne olduğu, nasıl yapılacağı
- Müdahalenin başarı şansı ve olası faydaları
- Müdahalenin riskleri ve muhtemel komplikasyonları
- Alternatif tedavi yöntemleri ve bu yöntemlerin fayda ve riskleri
- Tedaviyi reddetme durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar
Aydınlatmanın, acil durumlar hariç, hastaya düşünme ve karar verme için makul bir süre tanınacak şekilde yapılması önemlidir. Yargıtay kararlarında, genel ve soyut ifadelerle hazırlanan onam formlarının yeterli aydınlatma sayılmadığı sıkça vurgulanmaktadır. Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ispat etme sorumluluğu hekime ve sağlık kuruluşuna aittir.
4. Tıbbi Müdahalenin Tıp Biliminin Standartlarına Uygun Olması
Müdahale, yetkili bir hekim tarafından, tıbbi gereklilik ve hastanın aydınlatılmış onamı olsa dahi, tıp biliminin genel kabul görmüş kural ve standartlarına uygun olarak icra edilmelidir. Hekimin tecrübesizlik, bilgisizlik veya özensizlik göstererek genel tıbbi standartlardan sapması durumunda “tıbbi uygulama hatası” yani “malpraktis” söz konusu olur.
Buna karşılık, hekimin tüm standartlara uymasına, gerekli özeni göstermesine rağmen ortaya çıkan ve öngörülemeyen istenmeyen sonuçlara ise “komplikasyon” denir. Hekim, kural olarak komplikasyonlardan sorumlu tutulmazken, malpraktis durumunda hukuki sorumluluğu doğacaktır. Ancak, hekimin öngörülebilir bir komplikasyona karşı gerekli tedbirleri almaması veya oluşan komplikasyonu zamanında fark edip doğru şekilde yönetememesi de bir uygulama hatası olarak değerlendirilebilir.
Sonuç
İzmir’de görev yapan hekimler ve sağlık hizmeti alan hastalar için tıbbi müdahalenin hukuki çerçevesini bilmek, hak ve yükümlülüklerin farkında olmak açısından kritiktir. Hukuka uygun bir tıbbi müdahale, sadece hekimi yasal sorumluluktan korumakla kalmaz, aynı zamanda hasta haklarına saygının ve hekim-hasta arasındaki güven ilişkisinin de temelini oluşturur. Bir uyuşmazlık durumunda, sürecin en başından itibaren bir sağlık hukuku avukatından profesyonel destek almak, hak kayıplarının önlenmesi için en doğru yaklaşım olacaktır.
Anahtar Kelime : tıbbi müdahale hukuka uygunluk
