Günümüz tıp dünyasında, teşhis ve tedavi süreçlerinin yanı sıra sosyal medya paylaşımları ve bilimsel yayınlar için hasta fotoğraflarının çekilmesi oldukça yaygınlaşmıştır. Ancak bir hastanın fotoğrafının veya videosunun çekilmesi, kaydedilmesi ve paylaşılması yalnızca tıbbi bir prosedür değil; aynı zamanda ciddi hukuki sınırları olan bir kişisel veri işleme faaliyetidir. Hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının hukuki yaptırımlarla karşılaşmaması, hastaların ise haklarını koruyabilmesi için bu sürecin yasal çerçeveye uygun yürütülmesi zorunludur.
Hasta Fotoğrafının Hukuki Niteliği Nedir?
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi kişisel veri olarak kabul edilir. Hastanın yüzü, vücudunun belirgin bir bölgesi veya kimliğini ortaya çıkarabilecek herhangi bir detayı içeren fotoğraflar bu kapsamdadır. Ayrıca, tıp ve sağlık hizmeti sunumu sırasında çekilen bu görseller, bireyin sağlık durumuna ilişkin bilgi barındırdığı için KVKK madde 6 kapsamında “özel nitelikli kişisel veri” statüsündedir. Özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi ise çok daha sıkı koruma tedbirlerine ve şartlara tabidir.
Hasta Fotoğrafı Çekmenin ve Paylaşmanın Hukuki Şartları
Bir hastanın fotoğrafının hukuka uygun şekilde çekilebilmesi ve kullanılabilmesi için aşağıdaki temel şartların kümülatif olarak gerçekleşmesi gerekmektedir:
1. Açık Rızanın Alınması
Özel nitelikli kişisel verilerin işlenebilmesi için ilgili kişinin açık rızasının bulunması zorunludur. Hasta fotoğrafı çekilmeden önce hastanın bu işleme özgür iradesiyle onay vermesi gerekir. Hukuken geçerli bir açık rızanın; belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması şarttır. “Ameliyat öncesi ve sonrası görsellerimin her türlü mecrada kullanılmasına izin veriyorum” şeklindeki genel (battaniye) rızalar hukuken geçersiz kabul edilmektedir. Rızanın mutlaka yazılı veya ispatlanabilir bir yöntemle alınması tavsiye edilir.
2. Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi
KVKK madde 10 uyarınca, veri sorumlusu olan hekim veya sağlık kuruluşu, fotoğraf çekimi öncesinde hastayı bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu aydınlatma metninde; fotoğrafların hangi amaçla çekileceği (tıbbi arşiv, akademik yayın, sosyal medya tanıtımı vb.), kimlerle paylaşılacağı, verinin ne kadar süreyle saklanacağı ve hastanın kanuni hakları açıkça belirtilmelidir.
3. Amaçla Sınırlılık ve Ölçülülük İlkesi
Fotoğrafların çekilme amacı ile kullanım amacı birbiriyle uyumlu olmalıdır. Örneğin, yalnızca teşhis ve tedavi takiyi amacıyla (tıbbi dosya için) çekilmesine rıza gösterilen bir fotoğraf, hastanın ek bir rızası olmaksızın sosyal medyada veya reklam amacıyla paylaşılamaz. Paylaşımlarda hastanın kimliğini ifşa etmeyecek şekilde (gözlerin kapatılması vb.) anonimleştirme yöntemlerinin kullanılması, ölçülülük ilkesinin bir gereğidir.
Yasal Mevzuat ve Karşılaşılabilecek Yaptırımlar
Hukuka aykırı şekilde hasta fotoğrafı çeken, saklayan veya paylaşan sağlık profesyonelleri idari, hukuki ve cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir:
- Türk Ceza Kanunu (TCK) Açısından: 5237 sayılı TCK m. 134 uyarınca özel hayatın gizliliğini ihlal etmek veya m. 135 ve m. 136 uyarınca kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydetmek ve yaymak suç teşkil eder. Hekimlerin bu eylemleri mesleki faaliyetleri sırasında gerçekleştirmesi, ceza artırım sebebi olarak kabul edilebilir.
- Türk Borçlar Kanunu (TBK) Açısından: Rızasız fotoğraf paylaşımı, kişinin kişilik haklarına saldırı niteliğindedir. 6098 sayılı TBK m. 49 ve m. 58 uyarınca hasta, uğradığı manevi zararlar için hekim veya hastane aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
- KVKK İdari Para Cezaları: KVKK tarafından belirlenen veri güvenliği yükümlülüklerine aykırı davranılması halinde, Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından yüksek miktarlı idari para cezaları uygulanabilmektedir.
Yargıtay İçtihatları ve Rızanın Geri Alınması
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hastanın başlangıçta verdiği rıza sonsuza kadar geçerli değildir. Hasta, verdiği açık rızayı dilediği zaman hiçbir gerekçe göstermeksizin geri çekme hakkına sahiptir. Rızanın geri çekilmesi halinde, hekimin veya sağlık kuruluşunun söz konusu fotoğrafları derhal tüm mecralardan silmesi ve arşivden kaldırması yasal bir zorunluluktur.
Sonuç olarak, hasta fotoğraflarının çekilmesi ve paylaşılması süreçlerinde şeffaflık, dürüstlük ve hukuka uygunluk ilkelerine tam uyum sağlanmalıdır. Hekimlerin hasta mahremiyetine saygı göstererek yasal süreçleri eksiksiz yürütmesi, hem mesleki itibarlarını koruyacak hem de olası ağır yaptırımların önüne geçecektir.
Anahtar Kelime : hasta fotografi hukuki
