Dijital Çağda Sağlıkta Paylaşım Sınırları ve Öncesi-Sonrası Fotoğrafları
Günümüzde estetik cerrahi, diş hekimliği, dermatoloji ve obezite tedavisi gibi alanlarda faaliyet gösteren hekimler ile sağlık kuruluşları, dijital mecralarda görünürlük kazanmak amacıyla “öncesi-sonrası” (before-after) fotoğraflarını sıklıkla kullanmaktadır. Potansiyel hastalar için bu görseller ikna edici birer referans niteliği taşısa da sağlık hukukunda bu paylaşımlar çok sıkı yasal sınırlamalara tabidir. Türkiye’deki mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde, hasta fotoğraflarının öncesi ve sonrası şeklinde paylaşılmasının hukuka uygunluğu iki temel eksende değerlendirilmektedir: Kişisel verilerin korunması ve sağlıkta reklam yasağı.
1. Kişisel Verilerin Korunması Açısından Hasta Fotoğrafları
Bir hastanın öncesi ve sonrası durumunu gösteren fotoğraflar, o kişinin kimliğini doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kılan biyometrik veriler ile sağlık verilerini içerir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca sağlık verileri, özel nitelikli kişisel veri statüsündedir. Bu verilerin işlenmesi ve dijital platformlarda paylaşılması, kural olarak ancak hastanın özgür iradesiyle vereceği açık rıza ile mümkündür.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hastanın rızası alınmadan tıbbi süreçlerine ait görsel verilerin paylaşılması, Anayasa ile güvence altına alınan özel hayatın gizliliğini ihlal eder. Bu durum, Türk Ceza Kanunu kapsamında kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçunu oluşturabileceği gibi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi kapsamında haksız fiil teşkil ederek hekimin ve sağlık kuruluşunun manevi tazminat ödemesine yol açabilir. Dolayısıyla, ilk ve en önemli hukuki şart hastadan geçerli ve ispatlanabilir bir açık rıza alınmasıdır.
2. Sağlık Hizmetlerinde Reklam Yasağı ve Yeni Kurallar
Hastanın rızasının bulunması, fotoğraf paylaşımını tek başına hukuka uygun hale getirmeye yetmemektedir. Türkiye’de 1219 sayılı Kanun ve Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi başta olmak üzere yürürlükteki mevzuat uyarınca sağlık alanında her türlü örtülü veya açık reklam yapılması kesin bir dille yasaklanmıştır. Sağlık Bakanlığı tarafından Resmi Gazete’de yayımlanan Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, dijital mecralardaki görsel paylaşımlarına çok net sınırlar çizmiştir.
Yönetmeliğe göre, öncesi-sonrası görsel paylaşımlarının hukuki bir yaptırımla karşılaşmaması için aşağıdaki katı kurallara uyulması zorunludur:
- Yoruma Kapatma Zorunluluğu: Paylaşılan tüm görsel içeriklerin altına yapılacak kullanıcı yorumları, beğeni ya da teşekkür beyanları yönlendirme amacı taşıyabileceğinden, bu paylaşımların tamamen yoruma kapalı tutulması gerekmektedir.
- Sponsorlu İçerik Yasağı: Görsel içerikli paylaşımların sosyal medya platformlarında ücret ödenerek sponsorlu veya reklamlı olarak öne çıkarılması kesinlikle yasaktır.
- Doğruluk ve Tarih Belirtme: Görseller üzerinde photoshop, filtre veya yanıltıcı makyaj gibi manipülatif işlemler yapılmamalıdır. Ayrıca, işlemin yapıldığı tarih ile fotoğrafın çekildiği tarihin görsel üzerinde açıkça belirtilmesi yasal bir zorunluluktur.
- Ameliyathane Görüntüleri Yasağı: Cerrahi operasyon anına, tıbbi müdahaleye veya doğrudan ameliyathaneye ait görüntülerin paylaşılması kesin olarak yasaklanmıştır.
- Yasal Uyarı Metni: Yurt içi tanıtımlarda, paylaşılan görsellerin yanına “Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir” uyarısının eklenmesi şarttır.
3. Hukuka Aykırı Paylaşımların Yasal Sonuçları
Yukarıda belirtilen emredici kurallara aykırı hareket eden hekimler ve sağlık kuruluşları ciddi idari ve hukuki yaptırımlarla karşı karşıya kalabilmektedir. Sağlık Bakanlığı ve bağlı İl Sağlık Müdürlükleri bünyesindeki komisyonlar ile Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu, bu ihlalleri yakından denetlemektedir. Aykırılık durumunda yüksek idari para cezaları uygulanmakta, internet sitesine veya sosyal medya hesaplarına erişim engeli getirilebilmektedir. Ayrıca, meslek odaları tarafından yürütülen disiplin soruşturmaları neticesinde hekimlere meslekten geçici men cezasına varan disiplin cezaları verilebilmektedir.
Sonuç
Hekimlerin mesleki başarılarını paylaşma ve toplumu bilgilendirme isteği anlaşılır olmakla birlikte, hasta hakları ve kamu sağlığı önceliklidir. “Öncesi-sonrası” fotoğraflarının hukuka uygun olarak kullanılabilmesi için hem KVKK kapsamında usulüne uygun rıza formlarının hazırlanması hem de Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği güncel tanıtım ve bilgilendirme kurallarına harfiyen riayet edilmesi gerekmektedir. Hem hekimlerin hem de hastaların hak kayıpları yaşamaması adına, bu süreçlerin profesyonel bir sağlık hukuku danışmanlığı eşliğinde yürütülmesi en güvenli yaklaşımdır.
Anahtar Kelime : hasta fotoğrafı kullanımı
