Dijital Çağda Estetik Cerrahisi ve Sosyal Medya Paylaşımları
Günümüzde sosyal medyanın yaygınlaşması, estetik tıp ve cerrahi alanında yeni bir pazarlama ve bilgilendirme dönemi başlatmıştır. Hekimler, başarıyla gerçekleştirdikleri operasyonların sonuçlarını öncesi-sonrası (before-after) fotoğraflarıyla paylaşarak hem potansiyel hastalara ulaşmayı hem de tedavi süreçleri hakkında bilgi vermeyi amaçlamaktadır. Ancak bu paylaşımlar; tıp etiği, hasta mahremiyeti ve Türk hukuk sistemi açısından oldukça hassas dengeler üzerine kuruludur. Hem hekimlerin hukuki yaptırımlarla karşılaşmaması hem de hastaların kişilik haklarının korunması adına yasal sınırların doğru bilinmesi gerekmektedir.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Hasta Fotoğrafları
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca, bir bireyin doğrudan veya dolaylı olarak teşhis edilmesini sağlayan her türlü bilgi kişisel veri olarak kabul edilmektedir. Hastaların yüz, vücut veya ayırt edici fiziki özelliklerini gösteren fotoğraflar ise aynı kanunun 6. maddesi kapsamında özel nitelikli kişisel veri (sağlık verisi) olarak sınıflandırılır. Özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi ve paylaşılması, diğer kişisel verilere kıyasla çok daha sıkı koruma tedbirlerine tabidir.
Sağlık verilerinin sosyal medya gibi kamuya açık platformlarda paylaşılması, kural olarak ilgili kişinin açık rızası bulunmaksızın hukuka aykırıdır. Hekim veya sağlık kuruluşu tarafından tedavi öncesinde alınan genel rıza formları, fotoğrafların sosyal medyada paylaşılması için hukuken geçerli kabul edilmez. Sosyal medya paylaşımı için hastadan; paylaşımın amacını, mecrasını, süresini ve sınırlarını açıkça belirten, bilgilendirilmiş ve özgür iradeye dayalı ayrı bir yazılı muvafakatname (açık rıza beyanı) alınması zorunludur.
Sağlık Hukukunda Reklam Yasağı ve Öncesi-Sonrası Paylaşımları
Türkiye’de sağlık sektöründe reklam ve tanıtım faaliyetleri kanunlarla oldukça sınırlandırılmıştır. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve Sağlık Bakanlığı’nın ilgili yönetmelikleri uyarınca, hekimlerin talep yaratmaya yönelik, ticari nitelikte reklam yapmaları yasaktır. Hekimler sadece sundukları hizmetler hakkında nesnel, bilimsel ve yanıltıcı olmayan bilgilendirmeler yapabilirler.
Bu doğrultuda, hastaların öncesi ve sonrası durumlarını gösteren fotoğrafların paylaşılması, dürüstlük kuralına aykırı, hastaları beklentiye sokacak şekilde yanıltıcı veya tıp uygulamalarını ticarileştirici nitelikte olduğunda reklam yasağının ihlali olarak kabul edilmektedir. Nitekim Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da hekimlerin tanıtım sınırlarını aşan, ticari cazibe yaratmayı amaçlayan paylaşımlarının hukuka aykırı olduğu ve idari yaptırımlara konu edilebileceği istikrarlı bir şekilde vurgulanmaktadır.
Hukuka Aykırı Paylaşımların Cezai ve Hukuki Sonuçları
Hastanın izni olmaksızın veya yasal sınırlar aşılarak yapılan fotoğraf paylaşımları, hem cezai hem de hukuki ciddi sorumluluklar doğurur:
- Kişilik Haklarının İhlali ve Tazminat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) kişilik haklarının korunmasına ilişkin hükümleri uyarınca, izinsiz paylaşım yapan hekim veya klinik aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilmektedir. Yargıtay kararlarında, kişinin rızası dışındaki görsel paylaşımlarının manevi bütünlüğe zarar verdiği kabul edilmektedir.
- KVKK İdari Para Cezaları: Kişisel Verileri Koruma Kurulu, özel nitelikli kişisel verileri hukuka aykırı olarak işleyen veya paylaşan veri sorumlularına ciddi miktarlarda idari para cezası uygulayabilmektedir.
- Türk Ceza Kanunu Kapsamındaki Sorumluluk: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında, kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirmek, yaymak veya ifşa etmek (TCK m. 136) suç teşkil etmekte ve hapis cezası yaptırımı öngörmektedir.
Sonuç ve Öneriler
Estetik operasyon fotoğraflarının sosyal medyada paylaşılması, doğru yönetilmediği takdirde hekimler ve klinikler için telafisi güç hukuki ve maddi kayıplara yol açabilir. Bu süreçte hekimlerin; hastadan mutlaka yazılı, şeffaf ve detaylı bir açık rıza formu alması, hastanın kimliğini deşifre edecek unsurları (gözler, belirgin dövmeler vb.) kapatması ve paylaşım dilini “reklam” boyutuna taşımadan sadece bilimsel sınırda tutması hayati önem taşımaktadır. Hastaların ise haklarının bilincinde olarak, tedavi öncesinde imzaladıkları formları dikkatle incelemeleri önerilmektedir.
Anahtar Kelime : fotoğraf paylaşımı
