Giriş: Sağlıkta Yapay Zekâ Dönemi ve Hukuki Sorumluluklar
Gelişen teknolojiyle birlikte yapay zekâ sistemleri, tıp dünyasında teşhis, tedavi planlaması ve hasta takibi gibi süreçlerde hekimlere büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Ancak bu yenilikçi araçların kullanımı, hastaların en hassas bilgileri olan sağlık verilerinin işlenmesini de beraberinde getirmektedir. Hekimlerin yapay zekâ entegrasyonunda hastalarının mahremiyetini koruması ve yasal yaptırımlarla karşılaşmaması için 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) başta olmak üzere ilgili mevzuata tam uyum sağlaması gerekmektedir.
1. Sağlık Verilerinin Hukuki Niteliği ve İşlenme Şartları
KVKK’nın 6. maddesi uyarınca, kişilerin sağlık ve cinsel hayatına ilişkin bilgileri özel nitelikli kişisel veri statüsündedir. Bu verilerin işlenmesi, diğer kişisel verilere göre çok daha sıkı şartlara bağlanmıştır. Sağlık verileri, kanun gereği ancak kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbî teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, sır saklama yükümlülüğü altında bulunan hekimler tarafından açık rıza aranmaksızın işlenebilir. Ancak hekimlerin yapay zekâ araçlarını kullanması bu genel kuralın sınırlarını zorlamaktadır.
Hekim, bir yapay zekâ yazılımına hastanın verilerini girdiğinde, bu veriler çoğunlukla üçüncü taraf bir yazılım sağlayıcısının sunucularına aktarılmaktadır. Bu durum, veri güvenliği açısından hekime ek yükümlülükler getirmektedir.
2. Yapay Zekâ Kullanımında KVKK Açısından En Büyük Riskler
Verilerin Yurt Dışına Aktarılması Sorunu
Pek çok yapay zekâ uygulaması ve bulut tabanlı sistem, verileri yurt dışı merkezli sunucularda depolamaktadır. KVKK’nın 9. maddesine göre, kişisel verilerin yurt dışına aktarılması için ya ilgili kişinin açık rızasının bulunması ya da Kanun’da öngörülen güvenli ülke veya taahhütname gibi mekanizmaların işletilmesi gerekmektedir. Hastanın sağlık verilerinin rızası veya yasal dayanağı olmaksızın yurt dışı menşeili bir yapay zekâ sistemine yüklenmesi, doğrudan kanun ihlali teşkil eder.
Aydınlatma ve Açık Rıza Yükümlülüğü
Hekimler, yapay zekâ destekli sistemleri teşhis veya tedavi süreçlerine dâhil etmeden önce hastaları bu konuda bilgilendirmekle yükümlüdür. KVKK’nın 10. maddesinde düzenlenen aydınlatma yükümlülüğü kapsamında; hastaya verilerinin hangi yapay zekâ aracıyla, ne amaçla işleneceği ve kimlere aktarılacağı açık ve anlaşılır bir dille anlatılmalıdır. Eğer veriler anonimleştirilmeden sisteme aktarılacaksa, hastanın özgür iradesiyle verilmiş açık rızası alınmalıdır.
3. Hekimlerin Alması Gereken Temel Önlemler
Hekimlerin hem hastalarını korumak hem de hukuki sorumluluktan kaçınmak adına alması gereken temel tedbirler şunlardır:
- Verilerin Anonimleştirilmesi: Yapay zekâ analizleri için hastanın kimlik bilgilerine ihtiyaç duyulmuyorsa, sisteme veri girişi yapılmadan önce ad, soyadı, T.C. kimlik numarası gibi belirleyiciler tamamen maskelenmeli veya anonim hale getirilmelidir.
- Güvenilir Altyapı Seçimi: Tercih edilen yapay zekâ yazılımlarının KVKK standartlarına uygun veri işleme sözleşmelerine sahip olması ve veri güvenliğini en üst düzeyde sağlaması kontrol edilmelidir.
- Sır Saklama Yükümlülüğüne Uyum: 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ve Türk Ceza Kanunu kapsamında hekimin sır saklama yükümlülüğü esastır. Yapay zekâ kullanımı, bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
4. Yasal Sorumluluk ve Yargı Mercilerinin Yaklaşımı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında ve Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere, hekimlerin hastalarına karşı yüksek bir özen yükümlülüğü bulunmaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil sorumluluğunu düzenleyen 49. maddesi ve ilgili sözleşmesel sorumluluk hükümleri uyarınca, hekimin veri güvenliğini sağlamadaki ihmali tazminat yükümlülüğü doğurabilir. Yargı mercileri, hastanın rızası hilafına veya gerekli güvenlik önlemleri alınmadan verilerin üçüncü taraflarla paylaşılmasını hukuka aykırı bulmaktadır.
Sonuç
Sağlıkta yapay zekâ kullanımı kaçınılmaz bir gelecektir ancak bu sürecin yasal sınırlar içinde yönetilmesi elzemdir. Hekimlerin, teknolojinin sunduğu imkânlardan faydalanırken KVKK uyumluluğunu bir prosedürden ziyade hastanın temel bir hakkı olarak görmesi, hem mesleki itibarlarını hem de hastalarının mahremiyetini güvence altına alacaktır.
Anahtar Kelime : hekim yapay zeka kvkk
