Tıbbi uygulama hataları (malpraktis), hem hekimler hem de hastalar açısından telafisi güç sonuçlar doğurabilen karmaşık süreçlerdir. Bir malpraktis davasında tazminata hükmedilebilmesi için normal şartlarda hekimin kusuru ile meydana gelen zarar arasında doğrudan bir nedensellik bağı aranır. Ancak tıp biliminin doğası gereği, bazen hekimin hatası olmasa dahi hastanın iyileşmeme veya hayatını kaybetme riski zaten mevcuttur. İşte bu gibi durumlarda, hekimin hatalı veya gecikmiş müdahalesinin hastanın var olan iyileşme ihtimalini ortadan kaldırması veya azaltması durumu, hukukumuzda “iyileşme şansı kaybı tazminatı” kavramını ortaya çıkarmaktadır.
İyileşme Şansı Kaybının Hukuki Niteliği ve Dayanağı
İyileşme şansı kaybı, hastanın mevcut hastalığının seyrinde, hekimin zamanında ve doğru müdahale yapmaması neticesinde daha iyi bir tıbbi sonuç elde etme fırsatını yitirmesidir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde bu durum, haksız fiil sorumluluğu kapsamında değerlendirilir. Hekimin sorumluluğu genel olarak 6098 sayılı TBK’nın 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğuna ve vekalet sözleşmesine dayanır.
Geleneksel sorumluluk hukukunda zararın kesin olarak hekimin eyleminden kaynaklandığının kanıtlanması gerekir. Ancak iyileşme şansı kaybında zarar, doğrudan doğruya ölüm veya sakatlık değil; hastanın daha iyi bir sağlık durumuna kavuşma ihtimalinin elinden alınmasıdır. TBK’nın 50. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, uğranılan zararın miktarının tam olarak ispat edilemediği durumlarda hakim, olayların olağan akışını göz önünde tutarak zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da hastanın yaşama veya iyileşme şansının hekim kusuruyla azaltılmasının kendi başına tazminatı gerektiren bağımsız bir zarar türü olduğu kabul edilmektedir.
İyileşme Şansı Kaybının İspatı ve Hesaplama Yöntemi
Malpraktis davalarında iyileşme şansı kaybının tespiti, uzmanlık gerektiren bir süreçtir. Bu davalarda mahkemeler, somut olayın özelliklerine göre Adli Tıp Kurumu veya uzman bilirkişi heyetlerinden rapor talep eder. Bilirkişi incelemesinde şu hususlar değerlendirilir:
- Hekimin müdahalesi tıp biliminin güncel kurallarına ve özen yükümlülüğüne uygun mudur?
- Hastalığın doğal seyri dikkate alındığında, doğru müdahale yapılsaydı iyileşme olasılığı yüzde kaç olacaktı?
- Hatalı veya gecikmiş müdahale nedeniyle bu olasılık ne kadar azalmıştır?
Örneğin, erken teşhis konulsaydı hayatta kalma şansı %80 olan bir hastaya, teşhis hatası nedeniyle geç müdahale edilmesi sonucu bu şans %20’ye düşmüşse, aradaki %60’lık kayıp “şans kaybı” olarak nitelendirilir. Tazminat miktarı hesaplanırken, meydana gelen tüm zarar hekime yüklenmez. Bunun yerine, kaybedilen şans oranı (örneğin %60) oranında bir tazminata hükmedilir. Bu yöntem, hem hastanın mağduriyetini giderir hem de hekimin hak etmediği ölçüde ağır bir tazminat yükü altında kalmasını önleyerek adaleti sağlar.
Hekimlerin Özen Yükümlülüğü ve Sorumluluk Sınırları
Sağlık çalışanları açısından bu tazminat türü, tıp hukukundaki “özen yükümlülüğü” ile doğrudan bağlantılıdır. Hekim, hastanın şifasını garanti edemez ancak tıp biliminin gerektirdiği tüm dikkat, özen ve güncel tedavi yöntemlerini uygulamakla yükümlüdür. Gecikmiş tanı veya hastanın takibindeki ihmaller iyileşme şansının kaybına yol açar. Yargıtay kararlarında vurgulandığı üzere, hekimin en hafif kusurundan dahi sorumlu tutulması ilkesi gereği, hastanın şansının az da olsa azaltılmış olması sorumluluğu doğurmaktadır. Bu nedenle tıbbi kayıtların eksiksiz tutulması hekimler için hayati önem taşır.
Sonuç
İyileşme şansı kaybı tazminatı, hasta haklarının korunması ile hekimlerin mesleki sorumluluk dengesinin kurulmasında önemli bir hukuki araçtır. Nedensellik bağının tam olarak kurulamadığı ama hekim ihmalinin hastanın geleceğini olumsuz etkilediği gri alanlarda adil bir çözüm sunar. Hem hastaların hak kaybına uğramaması hem de hekimlerin haksız ithamlarla karşılaşmaması adına bu tür davaların tıp hukuku alanında uzmanlaşmış hukukçular eşliğinde yürütülmesi büyük önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : iyileşme şansı kaybı
