Diş hekimliği uygulamaları, doğası gereği lokal anestezi ve çeşitli invaziv işlemleri barındırdığından, tedavi esnasında anafilaktik şok, senkop veya solunum arresti gibi ani acil durumların gelişme riski her zaman mevcuttur. Bu gibi durumlarda hastaya anında ve doğru tıbbi müdahalede bulunulması, hem hastanın yaşam hakkını korur hem de diş hekimini ağır hukuki sorumluluklardan muhafaza eder. Türk hukukunda diş muayenehanelerinde acil durum ekipmanı bulundurmak etik bir yükümlülük olmanın ötesinde, emredici bir yasal zorunluluktur.
Yasal Mevzuat ve İdari Zorunluluklar
Özel diş muayenehanelerinin faaliyeti, Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan ve Resmi Gazete’de yayımlanan Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir. Bu yönetmelik uyarınca, ağız ve diş sağlığı hizmeti sunan tüm muayenehanelerin hastaya anında müdahale edebilecek standartta tıbbi sarf malzemelerini ve acil durum setini hazır bulundurması zorunludur.
Yönetmeliğe göre muayenehanelerde acil durumlar için her katta en az bir adet acil yardım seti ve oksijen tüpü yer almalıdır. İl Sağlık Müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen denetimlerde bu ekipmanların eksik olması veya ilaçların son kullanma tarihlerinin geçmiş bulunması, muayenehanenin geçici olarak faaliyetinin durdurulması gibi ciddi idari yaptırımlara yol açabilmektedir.
Muayenehanede Bulunması Gereken Zorunlu Acil Durum Ekipmanları
Yasal standartlar çerçevesinde bir diş muayenehanesindeki acil müdahale setinde asgari olarak şu ekipman ve tıbbi malzemelerin yer alması gerekir:
- Ambu Seti ve Solunum Maskeleri: Solunum durması halinde manuel solunum desteği sağlamak üzere hem yetişkin hem de çocuk boyları bulunmalıdır.
- Hava Yolu Açıcılar (Airway): Solunum yolunun açık kalmasını sağlamak üzere farklı boyutlarda bulundurulmalıdır.
- Tansiyon Aleti: Vital bulguların anlık kontrolü için yetişkin ve çocuk manşonlu tansiyon ölçüm cihazları yer almalıdır.
- Enjeksiyon ve Damar Yolu Malzemeleri: Turnike, intraket (branül), flasterler ve muhtelif enjektörler hazır bulundurulmalıdır.
- Acil Durum İlaçları: Alerjik ve anafilaktik reaksiyonlara karşı antihistaminikler, kortikosteroidler ve vazopressörler gibi temel acil yardım ilaçları set içerisinde yer almalıdır.
Hekimin Özen Yükümlülüğü ve Hukuki Sorumluluğu
Diş hekimi ile hasta arasındaki hukuki ilişki genel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında bir vekalet sözleşmesi niteliğindedir. Protez gibi belirli uygulamalar ise eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilebilmektedir. Hangi sözleşme tipi esas alınırsa alınsın, hekimin hastasına karşı en yüksek düzeyde özen gösterme borcu mevcuttur.
Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili maddeleri (Örn: TBK m. 112 ve haksız fiil sorumluluğunu düzenleyen TBK m. 49) gereğince hekim, tıp biliminin kurallarını eksiksiz uygulamak ve hastanın zarar görmesini engellemek için tüm tedbirleri almak zorundadır. Muayenehanede mevzuata uygun bir acil müdahale setinin bulundurulmaması veya çalışır durumda olmaması, doğrudan hekimin özen borcuna aykırılık teşkil eder.
Malpraktis-Komplikasyon Ayrımında Acil Müdahalenin Rolü
Tedavi sırasında her türlü tedbire rağmen engellenemeyen sapmalar “komplikasyon” olarak adlandırılırken; özen eksikliği, bilgi yetersizliği veya ekipman eksikliği nedeniyle hastanın zarar görmesi malpraktis (tıbbi uygulama hatası) olarak kabul edilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, ortaya çıkan bir komplikasyona zamanında, doğru yöntemle ve gerekli ekipmanla müdahale edilmemesi süreci malpraktise dönüştürür. Acil müdahale setinin bulunmaması nedeniyle hastaya zamanında müdahale edilememesi, hekimin kusurlu sorumluluğuna ve tazminat ödemesine sebebiyet verir.
Sonuç
Diş muayenehanelerinde acil durum ekipmanlarının eksiksiz ve kullanıma hazır bulundurulması, idari denetimlerden geçmenin ötesinde, doğrudan insan hayatının ve hekimin mesleki geleceğinin korunması adına asli bir sorumluluktur. Hekimlerin acil müdahale setlerini periyodik olarak kontrol etmesi, klinik içi pratik eğitimleri taze tutması olası hukuki uyuşmazlıklarda en büyük güvenceleri olacaktır.
Anahtar Kelime : acil durum ekipmanı
