Diş tedavileri, modern tıbbın en sık başvurulan ve aynı zamanda enfeksiyon riskinin son derece yüksek olduğu hassas alanlarından biridir. Ağız içi mukozanın geçirgen yapısı, tedavi sırasında kullanılan kesici ve delici aletlerin doğrudan kan ve vücut sıvılarıyla temas etmesi, üst düzey bir hijyen standardını zorunlu kılmaktadır. Diş hekimliğinde sterilizasyon kurallarına uyulmaması, hastaların hepatit B, hepatit C, HIV veya çeşitli dirençli bakteriyel enfeksiyonlara maruz kalmasına yol açabilmektedir. Bu durum, yalnızca mesleki bir ihmal değil, aynı zamanda hukuki açıdan tazminat sorumluluğu doğuran ciddi bir tıbbi uygulama hatası (malpraktis) teşkil eder.
Diş Hekimliğinde Sterilizasyonun Hukuki Niteliği
Sağlık hukukunda, serbest çalışan bir diş hekimi ile hasta arasındaki ilişki, hukuki niteliği itibarıyla kural olarak bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca hekim, hastasının tedavisini üstlenirken sadakat ve özen borcu altındadır. Hekimin bu özen borcu, yalnızca doğru teşhis ve tedavi uygulamakla sınırlı olmayıp, tedavinin gerçekleştirildiği ortamın ve kullanılan tüm tıbbi aletlerin hijyenini sağlamayı da kapsar.
Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan ilgili yönetmelikler ve kılavuzlar, ağız ve diş sağlığı hizmeti sunan tüm özel ve kamu kuruluşlarının uyması gereken sterilizasyon standartlarını açıkça düzenlemiştir. Bu standartlara aykırı hareket edilmesi, hekimin özen borcunu doğrudan ihlal ettiği anlamına gelir.
Sterilizasyon Hatası Nedeniyle Sorumluluk ve Tazminat
Sterilizasyon eksikliği nedeniyle enfeksiyon kapan ve sağlığı zarar gören bir hasta, maddi ve manevi zararlarının giderilmesi talebiyle dava açma hakkına sahiptir. Bu süreçte sorumluluğun hukuki dayanakları ve talep edilebilecek haklar şu şekildedir:
Sözleşmeye Aykırılık ve Haksız Fiil Sorumluluğu
Hukuki sorumluluk genel olarak iki temel esasa dayanmaktadır:
- Sözleşmeye Aykırılık (TBK m. 112): Hekim veya klinik, tedavi sözleşmesinden doğan edimlerini gereği gibi ifa etmemiştir. Steril olmayan aletlerin kullanımı, sözleşmenin kusurlu bir şekilde ihlali olarak değerlendirilir.
- Haksız Fiil Sorumluluğu (TBK m. 49): Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Sterilizasyon protokollerine uyulmaması, hastanın vücut bütünlüğüne yönelik hukuka aykırı bir müdahaledir.
Eğer tedavi kamuya ait bir devlet hastanesinde veya üniversite hastanesinde gerçekleşmişse, dava idari yargıda idarenin hizmet kusuruna dayalı olarak açılmalıdır.
Talep Edilebilecek Maddi ve Manevi Tazminat
Sterilizasyon hatası sebebiyle sağlığı bozulan hastalar, Türk Borçlar Kanunu’nun bedensel zararlara ilişkin hükümleri (TBK m. 54 ve m. 56) çerçevesinde şu taleplerde bulunabilirler:
- Maddi Tazminat: Oluşan yeni enfeksiyonun tedavisi için yapılan ek ilaç, ameliyat ve hastane masrafları, tedavi sürecinde çalışılamayan günler için uğranılan kazanç kayıpları ve kalıcı bir iş gücü kaybı oluşmuşsa bundan doğan zararlar talep edilebilir.
- Manevi Tazminat: Yaşanılan fiziki acı, çekilen ıstırap, ölüm korkusu ve psikolojik yıpranmanın derecesine göre, mahkeme tarafından hakkaniyete uygun bir manevi tazminata hükmedilir.
İspat Yükü ve Yargıtay İçtihatları
Tıbbi malpraktis davalarında en kritik aşamalardan biri ispat sürecidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin ve sağlık kuruluşunun özen borcunu gereği gibi yerine getirdiğini, gerekli tüm sterilizasyon ve dezenfeksiyon önlemlerini eksiksiz aldığını ispat yükü davalı hekime ve kuruluşa aittir. Kliniklerin her sterilizasyon cihazının bakım raporlarını, indikatör testlerini ve otoklav kayıtlarını düzenli olarak arşivlemesi bu nedenle büyük önem taşır.
Dava sürecinde, hastada gelişen enfeksiyonun doğrudan klinikteki sterilizasyon hatasından kaynaklanıp kaynaklanmadığı (illiyet bağı), Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin uzman bilirkişi heyetlerinden alınacak bilimsel raporlar doğrultusunda tespit edilir.
Hekimler ve Hastalar İçin Tavsiyeler
Hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının olası tazminat davaları ile karşılaşmaması için uluslararası sterilizasyon protokollerine harfiyen uyması, cihaz kalibrasyonlarını zamanında yaptırması ve hasta dosyalarını eksiksiz tutması gerekir. Hastaların ise tedavi sonrasında şüpheli bir enfeksiyon belirtisi hissetmeleri halinde, durumu derhal tıbbi olarak kayıt altına aldırmaları ve uzman bir sağlık hukuku avukatından destek alarak hukuki haklarını korumaları önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : sterilizasyon hatasi dis
