Tıp teknolojisinin gelişmesi ve sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaşmasıyla birlikte, hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişkilerden doğan uyuşmazlıklar da artış göstermektedir. Bu uyuşmazlıkların merkezinde ise sıklıkla “malpraktis” yani tıbbi uygulama hatası kavramı yer almaktadır. Hem hekimlerin mesleki güvencelerini koruması hem de hastaların hak kayıplarını önlemesi adına, malpraktisin ne olduğunu ve hukuki şartlarını bilmek büyük önem taşımaktadır.
Malpraktis Nedir? Komplikasyon ile Arasındaki Farklar
Dünya Tabipler Birliği ve Türk Tabipleri Birliği tanımlamalarına göre malpraktis; hekimin tedbirsizliği, dikkatsizliği, mesleki bilgisizliği veya özensizliği sonucu hastaya standart dışı, kusurlu bir tedavi uygulaması ve bunun sonucunda hastanın zarar görmesidir. Sağlık sunumunda her olumsuz sonuç malpraktis olarak nitelendirilemez.
Burada en kritik ayrım, malpraktis ile komplikasyon arasındadır. Komplikasyon, tıp biliminin kabul ettiği, her türlü tedbir alınsa dahi ortaya çıkma ihtimali bulunan, “izin verilen risk” sınırları içerisindeki olumsuz durumlardır. Eğer meydana gelen olumsuzluk, zamanında fark edilip doğru müdahale ile yönetilebilirse bu durum komplikasyon olarak kabul edilir ve hekimin hukuki sorumluluğu doğmaz. Ancak öngörülebilir ve önlenebilir bir riskin, hekimin ihmaliyle zarara dönüşmesi malpraktis teşkil eder.
Tıbbi Uygulama Hatasının Hukuki Şartları
Bir tıbbi müdahaleden dolayı hekimin veya sağlık kuruluşunun hukuki sorumluluğunun (tazminat yükümlülüğünün) doğabilmesi için belirli hukuki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde, özellikle haksız fiil sorumluluğunu düzenleyen TBK m. 49 ve sözleşmeye aykırılık hükümleri uyarınca bu şartlar şunlardır:
- Hukuka Aykırı Eylem (Tıbbi Müdahale): Hekimin gerçekleştirdiği teşhis, tedavi, ameliyat gibi tıbbi işlemlerin tıp bilimi kurallarına, mesleki standartlara veya hastanın rızasına aykırı olmasıdır. Anayasa ve hasta hakları mevzuatı gereği, acil durumlar dışında hastanın aydınlatılmış onamı alınmadan yapılan müdahaleler hukuka aykırı kabul edilir.
- Kusur (Özen Yükümlülüğünün İhlali): Hekimin, mesleğinin gerektirdiği dikkat ve özeni göstermemiş olmasıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekim en hafif kusurundan dahi sorumludur. Hekimden beklenen, ortalama bir uzmanın göstermesi gereken dikkat, beceri ve özen standardıdır.
- Zarar: Hatalı tıbbi uygulama neticesinde hastanın bedensel, ruhsal veya maddi bir zarara uğramış olması gerekir. Ölüm, sakatlık, tedavi süresinin uzaması veya ek tedavi masrafları bu kapsamdadır. Zarar oluşmadığı takdirde tazminat sorumluluğu doğmaz.
- İlliyet Bağı (Nedensellik İlişkisi): Oluşan zarar ile hekimin kusurlu davranışı arasında doğrudan, mantıklı ve bilimsel bir bağın bulunması şarttır. Yani zarar, başka bir bağımsız sebepten değil, doğrudan hekimin hatalı eyleminden kaynaklanmış olmalıdır.
Hukuki Sorumluluğun Türleri ve Dayanakları
Sağlık hukukunda dava süreçleri, hizmetin alındığı kuruma göre değişiklik gösterir. Kamu hastanelerinde meydana gelen malpraktis vakalarında, Anayasa’nın amir hükümleri gereğince doğrudan hekime değil, idareye karşı “hizmet kusuru” gerekçesiyle idari yargıda tam yargı davası açılması gerekir. İdare, ödediği tazminatı kusuru oranında hekime rücu edebilir.
Özel hastanelerde veya serbest çalışan hekimlerin muayenehanelerinde ise sorumluluk genellikle TBK m. 112 uyarınca vekalet sözleşmesine aykırılık veya haksız fiil hükümlerine dayanır. Bu davalar adli yargıda (Tüketici Mahkemeleri veya Asliye Hukuk Mahkemeleri) görülür.
Yargıtay İçtihatlarında Özen Yükümlülüğü
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hekim hastasının zarar görmemesi için tıp biliminin güncel kurallarını eksiksiz uygulamakla yükümlüdür. Yargı kararlarında sıkça vurgulandığı üzere, hekim sadece teşhis ve tedavi aşamasında değil; hastanın sevk edilmesi, takibi ve ameliyat sonrası bakım süreçlerinde de aynı titizliği göstermek zorundadır. Hekimin “teşhis hatası”, “tedavi yöntemi seçimi hatası” veya “organizasyon kusurları” malpraktis iddialarının temelini oluşturmaktadır.
Sonuç
Malpraktis davaları, hem hastalar hem de hekimler için oldukça yıpratıcı ve karmaşık süreçlerdir. Hukuka aykırılık, kusur, zarar ve illiyet bağı unsurlarının her somut olayda ayrı ayrı ve bilimsel verilerle analiz edilmesi gerekir. Bu süreçte hak kayıplarının önüne geçilmesi, tıp etiğine ve hukukun genel ilkelerine uygun kararların verilebilmesi için uzman bir sağlık hukuku avukatından profesyonel destek alınması en sağlıklı yaklaşım olacaktır.
Anahtar Kelime : tıbbi uygulama hatası
