Acil servisler, tıp pratiğinin en dinamik, zamanla yarışılan ve hayati risklerin en yüksek olduğu birimleridir. Bu yoğun ve baskılı çalışma ortamında tıbbi müdahalelerin hızı kadar doğru yapılması da hayati önem taşır. Ancak acil servis şartlarında meydana gelen her istenmeyen tıbbi sonuç, hukuki anlamda bir hekim hatası veya tıbbi malpraktis olarak değerlendirilmez. Türk Hukukunda acil serviste gerçekleşen müdahalelerin hukuki boyutu, tıbbi standartlar, özen borcu ve olumsuz sonucun öngörülebilirliği gibi çok yönlü kriterler ışığında ele alınmaktadır.
Tıbbi Malpraktis ve Komplikasyon Ayrımı
Acil servislerde yaşanan tıbbi uyuşmazlıkların çözümünde ilk ve en kritik adım, durumun bir malpraktis (tıbbi kötü uygulama) mi yoksa komplikasyon mu olduğunun tespit edilmesidir. Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin hükümleri (6098 s. TBK m. 49) ve 1219 sayılı Kanun çerçevesinde şu ayrım esas alınır:
- Tıbbi Malpraktis: Hekimin veya sağlık personelinin; bilgi, beceri ya da özen eksikliği nedeniyle güncel tıbbi standartlara uygun hareket etmemesi ve hastaya zarar vermesidir. Tanıda gecikme, yanlış tedavi uygulanması veya takip eksikliği bu kapsamda değerlendirilir.
- Komplikasyon: Tıbbi standartlara ve mevzuata tamamen uygun davranılmasına rağmen, tıbbın doğası gereği ortaya çıkabilecek, öngörülemeyen veya öngörülsse bile önlenemeyen istenmeyen sonuçlardır. Komplikasyon yönetimi doğru yapıldığı sürece hekimin hukuki sorumluluğundan bahsedilemez.
Acil Servis Koşullarında Hekimin Özen Borcu Standardı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, hekimin hastasına karşı yükümlü olduğu özen borcu, tıp biliminin ulaştığı genel seviye ve somut olayın şartları dikkate alınarak belirlenir. Ancak acil servisler, poliklinik şartlarından farklı bir yapıya sahiptir. Acil servisteki zaman kısıtı, hastanın genel durumunun belirsizliği ve hızlı karar alma zorunluluğu, hukuki değerlendirmede göz önünde bulundurulur.
Buna karşın, acil servisin yoğunluğu hekimin temel özen yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldırmaz. Hekim, mevcut imkânlar ve aciliyet derecesi dahilinde makul bir tıp profesyonelinden beklenen standart adımları atmakla yükümlüdür.
Acil Serviste Malpraktis Değerlendirmesinde Temel Kriterler
Adli yargı sürecinde veya idari soruşturmalarda, acil serviste gerçekleşen bir olay değerlendirilirken şu hususlar detaylıca incelenmektedir:
1. Triyaj ve Önceliklendirme Hataları
Hastanın acil servise kabulü anında yapılan triyaj işleminin Sağlık Bakanlığı mevzuatına ve aciliyet renk kodlarına uygun yapılıp yapılmadığı kontrol edilir. Hayati tehlikesi bulunan bir hastanın aciliyetinin doğru tespit edilemeyerek bekletilmesi, açık bir hizmet kusuru veya özen eksikliği teşkil edebilir.
2. Anamnez (Öykü) ve Fizik Muayene Yeterliliği
Hastanın şikâyetlerinin, özgeçmişinin ve kullandığı ilaçların sorgulanması ile gerekli fizik muayenenin yapılması esastır. Şikâyetlere yönelik temel tetkiklerin (kan tahlili, EKG, görüntüleme vb.) istenmemesi veya çıkan sonuçların değerlendirilmemesi malpraktis iddiasını güçlendiren unsurlardandır.
3. Konsültasyon ve Sevk Mekanizması
Acil hekiminin, kendi uzmanlık alanını aşan durumlarda ilgili branş uzmanını konsültasyona çağırması hukuki bir zorunluluktur. Zamanında konsültasyon istenmemesi ya da hastanın gerekli donanıma sahip bir merkeze sevk edilmesinde gecikilmesi sorumluluk doğurur.
4. Kayıt Tutma Yükümlülüğü
Hasta dosyasında yer alan gözlem formları, yapılan müdahaleler ve verilen ilaçların eksiksiz belgelenmesi hayati önem taşır. Hukuk yargılamasında ispat yükü bakımından eksiksiz tutulmuş tıbbi kayıtlar en önemli delil niteliğindedir.
Adli Tıp İncelemesi ve İlliyet Bağı
Acil servis malpraktis davalarında sorumluluğun doğabilmesi için sadece tıbbi bir hatanın bulunması yeterli değildir. Yapılan hatalı eylem veya ihmal ile ortaya çıkan zarar arasında doğrudan bir illiyet bağı (nedensellik bağı) bulunmalıdır.
Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında vurgulandığı üzere, hukuki değerlendirmeler mutlaka Adli Tıp Kurumu veya alanında uzman bilirkişi heyetlerinin teknik raporlarına dayandırılır. Bilirkişi incelemesinde, hekimin eyleminin tıp etiğine ve Sağlık Bakanlığı tanı-tedavi protokollerine uygunluğu esas alınır.
Sonuç
Acil servislerde tıbbi malpraktis değerlendirmesi, hem hasta haklarının korunması hem de hekimlerin zorlu çalışma koşullarının gözetilmesi gereken hassas bir dengedir. Bir tıbbi sonucun malpraktis olarak nitelendirilebilmesi; somut olayın özellikleri, zaman kısıtı, tıbbi standartlara uyum ve illiyet bağının somut delillerle ortaya konulmasına bağlıdır.
Anahtar Kelime : acil malpraktis
