Tıbbi uygulama hataları (malpraktis), hem hastalar hem de sağlık çalışanları açısından hukuki ve etik boyutları bulunan son derece hassas süreçlerdir. Bir tıbbi müdahalenin ardından öngörülmeyen veya istenmeyen bir sonucun ortaya çıkması durumunda, bunun öngörülemez bir komplikasyon mu yoksa hekimin kusurundan kaynaklanan bir malpraktis mi olduğunun tespiti hayati önem taşır. Türk yargı sisteminde, bu teknik ve bilimsel değerlendirmeyi gerçekleştiren en temel resmi bilirkişi kurumu Adli Tıp Kurumu’dur (ATK). Peki, Adli Tıp Kurumu malpraktis dosyalarında tam olarak neyi inceler ve raporlarını hangi kıstaslara göre hazırlar?
Adli Tıp Kurumu’nun Malpraktis Dosyalarındaki Rolü
Sağlık hukukuna konu olan davalarda mahkemeler, tıbbi uzmanlık gerektiren konularda haklılık durumunu re’sen tespit edemezler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca yargıçlar, özel ve teknik bilginin gerektiği hallerde bilirkişi incelemesine başvurmak zorundadır. Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulları, hekimlerin ve diğer sağlık personelinin mesleki standartlara uygun davranıp davranmadığını dava dosyasındaki somut delillere dayanarak tarafsız ve bilimsel olarak rapora bağlar.
Adli Tıp Kurumu İncelemesinde Öne Çıkan Temel Unsurlar
Adli Tıp Kurumu uzmanları, kendilerine intikal eden dava dosyasını incelerken multidisipliner bir yaklaşım sergiler. Bu süreçte öncelikli olarak şu hususlar detaylıca mercek altına alınır:
- Tıbbi Standartlara Uygunluk: Hekimin koyduğu teşhis, uyguladığı tedavi ve gerçekleştirdiği cerrahi müdahalenin, tıp biliminin kabul edilen güncel standartlarına uygun olup olmadığı incelenir. Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde hekimden beklenen, ortalama bir uzmanın göstermesi gereken özen ve dikkat yükümlülüğüdür (6098 s. TBK m. 506).
- Komplikasyon ve Malpraktis Ayrımı: Tıbbi müdahale sırasında her türlü özen gösterilmesine rağmen ortaya çıkabilen, tıp literatüründe kabul görmüş olumsuz sonuçlar “komplikasyon” olarak değerlendirilir. Hekim, komplikasyonu zamanında fark edip doğru yönetmişse kusurlu kabul edilmez. Ancak komplikasyonun öngörülememesi, zamanında müdahale edilmemesi veya hatalı yönetilmesi durumunda süreç malpraktise dönüşür.
- Aydınlatılmış Onam (Rıza) Süreci: Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca, hastaya yapılacak her türlü tıbbi müdahale öncesinde hastanın bilgilendirilmesi ve rızasının alınması şarttır. Adli Tıp Kurumu, olası risklerin hastaya açıkça anlatılıp anlatılmadığını ve onam formlarının hukuka uygun şekilde alınıp alınmadığını denetler.
- Tıbbi Kayıtlar ve Belgeleme: Ameliyat notları, epikriz raporları, hemşire gözlem formları, laboratuvar ve radyoloji sonuçları eksiksiz taranır. Tıbbi kayıtların eksik veya sonradan değiştirilebilir şekilde tutulması, yargılama sürecinde sağlık kuruluşu aleyhine değerlendirilebilir.
- Nedensellik (İlliyet) Bağı: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da sıklıkla vurgulandığı üzere, hekimin hatalı bir eyleminin mevcudiyeti tek başına tazminat veya ceza sorumluluğu doğurmaz. Hatalı eylem ile meydana gelen zarar (yaralanma, organ kaybı veya ölüm) arasında doğrudan bir nedensellik bağı kurulmalıdır (6098 s. TBK m. 49).
Teşhis, Tedavi ve Bakım Aşamalarının Değerlendirilmesi
Adli Tıp Kurumu incelemelerinde tıbbi süreç üç temel safhada ele alınır:
1. Teşhis (Tanı) Aşaması
Hastanın şikayetleri doğrultusunda gerekli tetkiklerin zamanında istenip istenmediği, ayırıcı tanı süreçlerinin yürütülüp yürütülmediği ve belirtilerin yanlış değerlendirilerek hatalı teşhis konulup konulmadığı denetlenir.
2. Tedavi ve Müdahale Aşaması
Doğru teşhis konulmuş olsa dahi, uygulanan ilaç tedavisinin dozu, cerrahi müdahalenin tekniği veya kullanılan tıbbi malzemenin uygunluğu değerlendirilir. Cerrahi işlemlerde unutulan yabancı cisimler veya hatalı anestezi uygulamaları bu aşamada öne çıkar.
3. Tedavi Sonrası (Post-Op) Bakım ve Takip
Müdahale sonrasında hastanın takibinin yetersiz yapılması, enfeksiyon riskine karşı önlem alınmaması veya hayati bulguları stabil olmayan hastanın erken taburcu edilmesi gibi durumlar da ATK tarafından kusur olarak nitelendirilebilir.
Sonuç
Adli Tıp Kurumu’nun malpraktis dosyalarındaki detaylı incelemeleri, hem hastaların hak kaybına uğramamasını sağlar hem de hekimlerin haksız iddialara karşı korunmasında hayati bir role sahiptir. Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere, bilimsel verilere dayanmayan ve denetime elverişli olmayan ATK raporları mahkemelerce hükme esas alınamaz. Bu nedenle dosyadaki tüm tıbbi kayıtların eksiksiz sunulması ve hukuki sürecin bir uzman vasıtasıyla yürütülmesi adil yargılanma açısından önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : malpraktis dosya incelemesi
