Dijitalleşen dünyada sağlık sektörü de sosyal medyanın gücünden yoğun bir şekilde faydalanmaktadır. Hekimler ve sağlık kuruluşları, gerçekleştirdikleri başarılı operasyonları, tedavi süreçlerini ve öncesi-sonrası (before-after) görsellerini sosyal medya mecralarında paylaşarak hem bilgilendirme yapmakta hem de görünürlüklerini artırmaktadır. Ancak ameliyat videolarının veya hastaya ait tıbbi görüntülerin sosyal medyada paylaşılması, son derece hassas hukuki dengeleri barındırmaktadır. Bu paylaşımlar, hastaların kişilik haklarını ve mahremiyetini doğrudan ilgilendirdiğinden, hekimler ve sağlık kuruluşları açısından ciddi cezai, hukuki ve idari yaptırımlara yol açabilmektedir.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Yönünden Riskler
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında, bireylerin sağlık durumlarına ilişkin her türlü bilgi “özel nitelikli kişisel veri” olarak kabul edilmektedir. Kanunun 6. maddesi uyarınca, özel nitelikli kişisel verilerin ilgilinin açık rızası olmaksızın işlenmesi ve paylaşılması kesinlikle yasaktır. Ameliyat videoları, hastanın rızası dışında veya usulüne uygun olmayan bir rıza ile paylaşıldığında doğrudan KVKK ihlali teşkil eder.
Burada en sık düşülen hata, hastanın yüzünün sansürlenmesinin veya mozaiklenmesinin yeterli olduğunun düşünülmesidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; hastanın vücudundaki bir dövme, doğum lekesi, ses tonu, parmağındaki yüzük veya ameliyat masasının çevresel özellikleri hastanın kimliğini doğrudan ya da dolaylı olarak belirlenebilir kılıyorsa, bu durum kişisel veri ihlali niteliğindedir. Bu nedenle alınacak rızanın, sadece “video çekilmesine izin veriyorum” şeklinde genel bir rıza olmaması; hangi mecrada, ne amaçla ve ne kadar süreyle paylaşılacağını açıkça belirten detaylı bir “aydınlatılmış açık rıza” formu ile kayıt altına alınması zorunludur.
Türk Ceza Kanunu (TCK) Kapsamında Cezai Sorumluluk
Hastanın rızası alınmaksızın ameliyat görüntülerinin sosyal medyada yayınlanması, sadece hukuki tazminat değil, aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezası riskini de beraberinde getirir. Bu kapsamda öne çıkan maddeler şunlardır:
- Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m. 134): Kişilerin gizli kalması gereken yaşam alanlarının ifşa edilmesi bu suçu oluşturur.
- Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme (TCK m. 136): Kişisel verileri yetkisiz kişilerin erişimine sunmak bu madde kapsamındadır.
- Nitelikli Hal (TCK m. 137): Bu suçların, hekimlik mesleğinin veya kamu görevinin sağladığı kolaylıktan yararlanarak işlenmesi durumunda ceza yarı oranında artırılmaktadır.
Kişilik Haklarının İhlali ve Maddi-Manevi Tazminat Riskleri
Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 24. maddesi, her bireyin kişilik haklarının hukuka aykırı saldırılara karşı korunacağını hüküm altına almıştır. Ameliyat görüntülerinin izinsiz paylaşılması, hastanın mahremiyet hakkına ve dolayısıyla kişilik haklarına doğrudan bir saldırıdır. Bu durumda hasta, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. ve 56. maddeleri uyarınca hekim ve ilgili sağlık kuruluşu aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahip olur. Yargıtay kararlarında, hastanın mahremiyet sınırlarının rıza dışı ihlal edilmesinin kişide derin bir manevi yıkıma yol açtığı kabul edilmekte ve yüksek tazminat miktarlarına hükmedilebilmektedir.
Sağlıkta Reklam Yasağı ve İdari Yaptırımlar
Türkiye’de sağlık hukukunun en temel kurallarından biri reklam yasağıdır. 1219 sayılı Kanun ile Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca, hekimlerin ticari amaçlı reklam yapması kesinlikle yasaktır. Sosyal medyada paylaşılan ameliyat videoları, eğer bilgilendirme sınırını aşarak talep yaratmaya yönelik bir “reklam ve tanıtım” niteliğine bürünürse, idari yaptırımlarla karşı karşıya kalınır. İl Sağlık Müdürlükleri, Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve ilgili meslek odaları bu tür paylaşımları yapan hekimlere para cezası veya meslekten geçici men cezası gibi idari yaptırımlar uygulayabilmektedir.
Sonuç ve Öneriler
Ameliyat videolarının sosyal medyada paylaşılması, tıp dünyasında bilgi paylaşımı ve eğitim amacıyla önemli olsa da yasal sınırlar son derece keskindir. Hekimlerin ve kliniklerin hukuki risklerden kaçınması için her hastadan detaylı, yazılı ve KVKK uyumlu “aydınlatılmış onam” almaları, reklam sınırlarını aşmamaları ve gerektiğinde profesyonel bir sağlık hukuku danışmanlığı almaları kritik önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : ameliyat videosu paylaşım
