Cerrahi operasyonlar, modern tıbbın en önemli başarılarından biri olmakla birlikte, kendi içinde belirli riskleri de barındırmaktadır. Bu risklerden en ciddi ve hukuki sonuçları en ağır olanlardan biri, ameliyat esnasında hastanın vücudunda gazlı bez, kompres, pens, makas gibi cerrahi aletlerin unutulmasıdır. Bu durum, tıp hukukunda “tıbbi malpraktis” yani hekim hatası olarak kabul edilen en net ve önlenebilir hatalardan biridir. Böyle bir olayla karşılaşan hastanın ve müdahaleyi gerçekleştiren sağlık personelinin hukuki hak ve sorumlulukları bulunmaktadır.
Ameliyatta Yabancı Cisim Unutulmasının Hukuki Niteliği
Ameliyat sırasında hastanın vücudunda yabancı bir cismin unutulması, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında genellikle “ağır kusur” olarak nitelendirilmektedir. Bu, tıbbi standartlara ve mesleki özen yükümlülüğüne açık bir aykırılık teşkil eder. Hukuken bu durum, bir “komplikasyon” yani öngörülebilir ve kabul edilebilir bir risk olarak değerlendirilmez. Aksine, ameliyat ekibinin operasyon öncesi, sırası ve sonrasındaki sayım ve kontrol protokollerine uymaması sonucu ortaya çıkan, önlenebilir bir ihmal olarak kabul edilir. Bu ihmal, hastada enfeksiyon, apse, organ hasarı ve hatta hayati tehlike gibi çok ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir ve genellikle ikinci bir cerrahi müdahaleyi zorunlu kılar.
Sorumluluk Kime Aittir? Hekim, Ekip ve Hastane
Ameliyathanede unutulan bir yabancı cisimden kaynaklanan zararlarda sorumluluk, karmaşık bir yapı gösterebilir. Hukuki olarak sorumluluk zinciri şu şekildedir:
- Ameliyatı Yapan Hekim: Operasyonun lideri olarak, ameliyatın başından sonuna kadar tüm sürecin doğru yönetilmesinden ve denetlenmesinden birinci derecede sorumludur. Ameliyat bitiminde kullanılan tüm malzemelerin sayımının tam olduğunu teyit etme yükümlülüğü altındadır.
- Ameliyat Hemşiresi ve Diğer Ekip Üyeleri: Cerrahi aletlerin ve sarf malzemelerinin sayımından sorumlu olan hemşire ve diğer personelin eksik veya hatalı sayımı, doğrudan sorumluluklarını doğurur.
- Hastane (Sağlık Kuruluşu): Özel hastaneler, Borçlar Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca “adam çalıştıranın sorumluluğu” ilkesi gereğince, bünyesinde çalışan hekim ve diğer personelin kusurlarından dolayı müştereken ve müteselsilen sorumludur. Yani hasta, zararının tazmini için doğrudan hastaneye de başvurabilir. Devlet veya üniversite hastanelerinde ise durum farklılık gösterir; bu durumda eylem bir “hizmet kusuru” sayılır ve dava doğrudan hekime değil, ilgili kamu kurumuna (Sağlık Bakanlığı veya Rektörlük) karşı İdare Mahkemelerinde açılır.
Hastanın Hakları: Maddi ve Manevi Tazminat
Vücudunda yabancı cisim unutulması sonucu zarar gören hasta, bu hatadan kaynaklanan maddi ve manevi zararlarının tazminini talep etme hakkına sahiptir.
- Maddi Tazminat: Bu talep, yabancı cismin çıkarılması için yapılan ikinci ameliyat masraflarını, tedavi sürecindeki ilaç ve hastane giderlerini, çalışılamayan süre boyunca uğranılan kazanç kaybını ve kalıcı bir iş gücü kaybı (maluliyet) oluşmuşsa buna ilişkin zararları kapsar.
- Manevi Tazminat: Hastanın, bu süreçte yaşadığı fiziksel acı, elem, keder, korku ve psikolojik travma nedeniyle manevi tazminat talep etme hakkı da bulunmaktadır. Manevi tazminatın miktarı, olayın ağırlığı, tarafların sosyal ve ekonomik durumları ve yaşanan acının boyutu gibi unsurlar göz önünde bulundurularak hakim tarafından takdir edilir.
İspat Yükü ve Zamanaşımı
Normal şartlarda bir tıbbi hatanın ispatı davacı hastaya aitken, vücutta yabancı cisim unutulması gibi durumlarda Yargıtay, ispat yükünün davalı hekim ve hastanede olduğunu kabul etme eğilimindedir. Yani, bu durumun kendi kusurlarından kaynaklanmadığını hekim veya hastane ispatlamak zorundadır. Vücutta kalan gazlı bez veya cerrahi alet, hatanın en somut delilidir.
Tazminat davalarında zamanaşımı süresi, davanın açılacağı mahkemeye ve hukuki dayanağa göre değişiklik göstermektedir. Özel hastanelere karşı Tüketici Mahkemelerinde açılacak davalarda zamanaşımı süresi genellikle 5 yıl iken, haksız fiil hükümlerine dayanılması durumunda farklı süreler gündeme gelebilir. Devlet hastanelerine karşı İdare Mahkemelerinde açılacak tam yargı davalarında ise zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren belirli süreler içinde idareye başvurulması ve ardından dava açılması gerekir. Hak kayıplarını önlemek adına, olayın öğrenilmesinden itibaren en kısa sürede bir sağlık hukuku avukatından destek almak büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : saglik hukuku
