Ameliyatlar, tıp biliminin en hassas ve en yüksek düzeyde özen gerektiren müdahaleleridir. Bu süreçte karşılaşılan ve hukuki ihtilaflara en çok yol açan tıbbi uygulama hatalarının (malpraktis) başında, hastanın vücudunda yabancı cisim (gazlı bez, kompres, makas, iğne vb.) unutulması gelmektedir. Tıp literatüründe sıklıkla “gossipiboma” veya “tekstiloma” olarak adlandırılan bu durum, hastanın sağlığını ve yaşam kalitesini ciddi şekilde tehlikeye atarken, hekimler, cerrahi ekip ve sağlık kuruluşları için de ağır hukuki ve cezai sorumluluklar doğurmaktadır.
Komplikasyon mu, Tıbbi Uygulama Hatası (Malpraktis) mi?
Sağlık hukukunda en temel ve kritik ayrımlardan biri, ortaya çıkan olumsuz sonucun öngörülebilir ve önlenemez bir risk (komplikasyon) mi, yoksa bir ihmal veya özensizlik (malpraktis) mi olduğudur. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça vurgulandığı üzere, ameliyat edilen hastanın vücudunda yabancı cisim unutulması bir komplikasyon olarak kabul edilemez. Cerrahi ekibin ameliyat öncesinde, sırasında ve sonrasında kullanılan malzemeleri tek tek sayma ve kontrol etme yükümlülüğü bulunmaktadır. Dolayısıyla, hastanın vücudunda gazlı bez veya cerrahi alet unutulması, doğrudan bir “hizmet kusuru” veya “özen borcuna aykırılık” teşkil eder ve hukuki sorumluluğu başlatır.
Hukuki Sorumluluk ve Tazminat Davaları
Ameliyatta yabancı cisim unutulması nedeniyle zarar gören hastalar, uğradıkları maddi ve manevi zararların tazmini için yargı yoluna başvurabilirler. Bu kapsamda hukuki sorumluluk, ameliyatın gerçekleştirildiği sağlık kuruluşunun niteliğine göre ikiye ayrılmaktadır:
1. Özel Sağlık Kuruluşları ve Hekimlerin Sorumluluğu
Özel hastanelerde veya tıp merkezlerinde gerçekleştirilen operasyonlarda hukuki sorumluluk, genel olarak “vekalet sözleşmesi” ve “haksız fiil” hükümlerine dayanır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğu ve hekimin sadakat ve özen borcuna aykırılığı kapsamında, hastalar maddi ve manevi tazminat davası açabilirler. Bu davalarda özel hastane yönetimi ile ameliyatı gerçekleştiren hekim müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabilmektedir.
2. Kamu Hastanelerinin Sorumluluğu
Devlet hastanelerinde veya üniversite tıp fakültelerinde meydana gelen olaylarda ise “hizmet kusuru” esası geçerlidir. Anayasa’nın 129. maddesi gereğince, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları doğrudan kamu görevlisine değil, idareye karşı (Sağlık Bakanlığı veya ilgili üniversite rektörlüğü) idari yargıda “tam yargı davası” olarak açılır. İdare, ödediği tazminatı kusuru oranında ilgili hekime veya sağlık personeline rücu edebilir.
Cezai Sorumluluk: Taksirle Yaralama Suçu
Ameliyat sırasında hastanın vücudunda yabancı cisim unutulması yalnızca hukuki tazminat yükümlülüğü doğurmaz, aynı zamanda Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında cezai sorumluluk da gerektirir. Hastanın vücudunda unutulan cisim nedeniyle enfeksiyon, organ hasarı veya ek bir ameliyat ihtiyacı doğması durumunda, ilgili cerrahi ekip hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 89. maddesinde düzenlenen “Taksirle Yaralama” suçundan ceza davası açılması gündeme gelmektedir. Yargıtay kararlarında, cerrahın yanı sıra ameliyat hemşiresinin ve sayım sorumlusunun da görevlerini ihmal etmesi durumunda cezai sorumluluğa ortak olabileceği değerlendirilmektedir.
İspat Yükü ve Yargıtay’ın Yerleşik Yaklaşımı
Normal şartlarda tıbbi malpraktis davalarında ispat yükü davacı olan hastadadır. Ancak ameliyatta gazlı bez veya alet unutulması gibi durumlarda, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre ispat yükü yer değiştirmektedir. Vücutta yabancı bir cismin kalmış olması, başlı başına özen yükümlülüğünün ihlal edildiğine dair somut ve tartışmasız bir delil (karine) olarak kabul edilir. Bu aşamadan sonra, kusursuz olduğunu veya olayın önlenemez bir sebepten kaynaklandığını ispat etme yükümlülüğü hekim veya sağlık kuruluşuna geçmektedir.
Sonuç
Ameliyatta yabancı cisim unutulması vakaları, hastalar üzerinde telafisi güç fiziki ve psikolojik hasarlara yol açabilen ciddi hak ihlalleridir. Tıp hukuku prensipleri çerçevesinde bu tür durumlar kesin birer uygulama hatası olarak kabul edilmektedir. Hem hastaların hak kaybına uğramaması hem de hekimlerin savunma haklarını doğru ve yasal zeminlerde kullanabilmesi adına sürecin, sağlık hukuku alanında uzman hukukçular vasıtasıyla yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : ameliyatta gazli bez unutulmasi
