Diş hekimliği uygulamalarında en sık gerçekleştirilen işlemlerden biri olan diş çekimi, halk arasında rutin ve basit bir müdahale olarak görülse de hukuki açıdan cerrahi bir girişimdir. Tıbbi her müdahalede olduğu gibi, diş çekiminden önce de hastanın süreç hakkında detaylıca bilgilendirilmesi ve rızasının alınması yasal bir zorunluluktur. Sağlık hukukunda “aydınlatılmış onam” olarak adlandırılan bu süreç, hem hastanın anayasal haklarını korur hem de diş hekimlerini olası tazminat davalarından muhafaza eder.
Hukuki Açıdan Aydınlatılmış Onam Nedir?
Aydınlatılmış onam, hastaya uygulanacak teşhis ve tedavi yöntemleri, bunların faydaları, olası riskleri, komplikasyonları ve alternatif tedavi seçenekleri hakkında hekim tarafından anlaşılır bir dille bilgi verilmesidir. Sağlık hukukunda hastanın rızası, ancak “aydınlatılmış” olması halinde hukuken geçerlilik kazanır. Hastaya gerekli açıklamalar yapılmadan sadece imzasının alınması, hukuken geçerli bir onam olarak kabul edilmemektedir.
Diş Çekiminde Aydınlatmanın Yasal Dayanakları
Diş çekimi öncesinde hastanın aydınlatılması ve rızasının alınması keyfi bir uygulama değil, emredici hukuk kuralları ile düzenlenen yasal bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğün temel yasal dayanakları şunlardır:
- T.C. Anayasası (Madde 17): Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı anayasal güvence altındadır. Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne rızası olmaksızın dokunulamaz.
- 1219 Sayılı Kanun (Madde 70): Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun uyarınca, diş hekimleri de dahil olmak üzere tüm sağlık personeli, yapacakları her türlü müdahale için hastanın rızasını almakla yükümlüdür.
- Hasta Hakları Yönetmeliği (Madde 15 ve 24): Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmelik hükümleri gereğince, hastanın tıbbi müdahale öncesinde sözlü ve yazılı olarak bilgilendirilmesi ve rızasının alınması zorunlu tutulmuştur.
Diş Çekimi Öncesi Aydınlatmanın Kapsamı Nasıl Olmalıdır?
Diş hekiminin hastaya yapacağı aydınlatma, sadece işlemin adını söylemekten ibaret olmamalıdır. Diş çekimi gibi cerrahi nitelikteki bir işlem öncesinde hastaya şu hususların açıkça aktarılması gerekir:
- Dişin neden çekilmesi gerektiği ve mevcut diş sağlığı durumu,
- Uygulanacak anestezi yöntemi ve bu yöntemin olası riskleri,
- Diş çekimi esnasında ve sonrasında karşılaşılabilecek komplikasyonlar (örneğin; sinüs perforasyonu, çene kemiği hasarı, enfeksiyon veya geçici/kalıcı sinir zedelenmeleri),
- Diş çekilmediği takdirde hastanın karşılaşabileceği sağlık riskleri,
- Çekim sonrasında hastanın dikkat etmesi gereken hususlar ve ağız bakımı kuralları.
Yargıtay Kararları Işığında İspat Yükü Kimdedir?
Sağlık hukukunda en çok uyuşmazlık yaşanan konulardan biri, hastanın usulüne uygun olarak aydınlatılıp aydınlatılmadığı noktasıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça belirtildiği üzere, hastanın yeterince aydınlatıldığını ve rızasının alındığını ispat yükümlülüğü hekime ve sağlık kuruluşuna aittir. Diş hekimi, hastayı komplikasyonlar konusunda bilgilendirdiğini yazılı belgelerle kanıtlamak zorundadır.
Yargıtay’ın istikrarlı kararlarına göre, sadece matbu bir formun altına imza attırılması tek başına yeterli bir aydınlatma olarak kabul edilmemektedir. Formun içeriğinin hastanın anlayacağı dilde hazırlanmış olması, işleme özel riskleri barındırması ve hastaya düşünme süresi tanınarak imzalatılmış olması gerekmektedir. Aksi takdirde, diş çekimi kusursuz şekilde gerçekleştirilmiş olsa bile, sadece aydınlatma yükümlülüğünün ihlali nedeniyle diş hekiminin tazminat sorumluluğu doğabilmektedir.
Sonuç
Özetlemek gerekirse, diş çekimi öncesinde hastanın aydınlatılması ve rızasının alınması yasal bir zorunluluktur. Bu süreç, hastanın kendi kaderini tayin etme hakkına saygının bir gereği olduğu gibi, diş hekimlerinin de mesleki faaliyetlerini güvenli bir hukuki zeminde yürütmelerini sağlar. Hem hastaların haklarını bilmesi hem de diş hekimlerinin aydınlatılmış onam formlarını usulüne uygun şekilde düzenlemesi, olası hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilmesinde hayati bir öneme sahiptir.
Anahtar Kelime : diş çekimi bilgilendirme
