Günümüzde sosyal medyanın hekimler ve klinikler tarafından aktif bir şekilde kullanılması, “öncesi-sonrası” (before-after) paylaşımlarını oldukça popüler hale getirmiştir. Özellikle estetik ve restoratif tedavilerin yoğun olduğu diş hekimliğinde, hastaların tedavi süreçlerine ve sonuçlarına ilişkin fotoğrafların paylaşılması yaygın bir pratik haline gelmiştir. Ancak bu durum, hastaların mahremiyeti, kişisel verilerin korunması ve hekimlerin reklam yasakları çerçevesinde ciddi hukuki sorumluluklar doğurmaktadır. Peki, bir diş hekiminin hasta fotoğraflarını sosyal medyada paylaşması hukuken ne kadar güvenlidir?
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Açısından Hasta Fotoğrafları
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi kişisel veri olarak kabul edilmektedir. Hastanın yüzünün, diş yapısının veya kimliğini doğrudan ya da dolaylı olarak ortaya çıkarabilecek herhangi bir görselin paylaşılması bu kapsamdadır. Sağlık verileri ise kanunda “özel nitelikli kişisel veri” olarak sınıflandırılmış olup işlenmesi ve paylaşılması çok daha sıkı şartlara bağlanmıştır.
Diş hekiminin hasta fotoğraflarını sosyal medyada paylaşabilmesi için öncelikle hastadan hukuka uygun bir şekilde “açık rıza” almış olması gerekir. Bu rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan bir onay olmalıdır. Yazılı ve detaylandırılmış bir aydınlatılmış onam formu olmaksızın yapılan paylaşımlar, KVKK kapsamında idari para cezalarına ve cezai sorumluluğa yol açabilmektedir.
Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Sorumluluk
Hastalardan izin alınmadan veya verilen iznin sınırları aşılarak yapılan paylaşımlar, Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 24 kapsamında kişilik haklarının ihlali niteliğindedir. Kişilik hakları saldırıya uğrayan hasta, bu durumun durdurulmasını, önlenmesini veya hukuka aykırılığının tespitini talep edebilir.
Ayrıca, Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) haksız fiil sorumluluğunu düzenleyen genel hükümleri (m. 49 ve m. 58) uyarınca, rıza dışı paylaşımlar nedeniyle hastanın maddi ve manevi tazminat davası açma hakkı saklıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, rıza dışı görsel paylaşımı kişinin manevi bütünlüğünü zedeleyen bir haksız fiil olarak kabul edilmekte ve hekimlerin manevi tazminat ödemesine hükmedilmektedir.
Sağlıkta Reklam Yasağı ve Deontoloji Kuralları
Türkiye’de hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının ticari amaçlı reklam yapması kanunen yasaklanmıştır. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ile Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi hükümleri uyarınca, diş hekimlerinin hastaları yönlendirecek, talep yaratacak veya diğer meslektaşları karşısında haksız rekabet oluşturacak paylaşımlar yapması yasaktır.
Sağlık Bakanlığı yönetmelikleri ve ilgili meslek örgütlerinin etik kuralları çerçevesinde, sosyal medyada yapılan “öncesi-sonrası” paylaşımları, hastanın rızası olsa dahi bazen reklam yasağının ihlali olarak değerlendirilebilmektedir. Bu durum, diş hekimleri hakkında disiplin soruşturması açılmasına ve idari yaptırımların uygulanmasına neden olabilir.
Hukuki İhtilafları Önlemek İçin Alınması Gereken Önlemler
Hem diş hekimlerinin mesleki itibarlarını koruması hem de hastaların hak mahremiyetinin güvence altına alınması için şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Yazılı ve Detaylı Onam Alınmalıdır: Sözlü rıza hukuken ispatlanması zor bir yöntemdir. Paylaşım öncesinde, görselin hangi platformlarda, ne amaçla ve ne kadar süreyle kullanılacağını açıkça belirten yazılı bir “KVKK Açık Rıza ve Aydınlatılmış Onam Formu” imzalatılmalıdır.
- Rızanın Geri Alınabileceği Unutulmamalıdır: Hasta, daha önce verdiği rızayı dilediği zaman geri çekme hakkına sahiptir. Yargıtay içtihatları doğrultusunda, hastanın talebi halinde paylaşılan görsel derhal kaldırılmalıdır.
- Hasta Kimliği Gizlenmelidir: Mümkün mertebe hastanın yüzünün tamamı yerine sadece tedavi edilen bölge (örneğin sadece dişler) paylaşılmalı ve hastanın kimliğinin deşifre olmasının önüne geçilmelidir.
- Bilgilendirme Sınırlarına Sadık Kalınmalıdır: Paylaşımlarda reklam ve tanıtım üslubundan kaçınılmalı, yalnızca tıbbi bilgilendirme amacı güdülmelidir.
Sonuç olarak, bir diş hekiminin hasta fotoğraflarını sosyal medyada paylaşması, ancak hastanın yazılı açık rızasının bulunması, kişisel verilerin korunması kurallarına uyulması ve reklam yasaklarına riayet edilmesi halinde hukuka uygun kabul edilebilir. Aksi takdirde, hem hukuki tazminat sorumluluğu hem de idari yaptırımlarla karşılaşılması kaçınılmazdır.
Anahtar Kelime : diş hekimi hasta fotoğraf
