Günümüzde implant, zirkonyum kaplama ve gülüş tasarımı gibi estetik diş hekimliği uygulamalarının yaygınlaşması, diş hekimlerinin sosyal medya ve dijital platformları aktif olarak kullanmasını da beraberinde getirmiştir. Bu platformlarda en çok tercih edilen içerik türlerinin başında ise tedavi öncesi ve sonrası (before-after) fotoğrafları gelmektedir. Ancak dijital alanda paylaşılan her bir hasta görseli, yalnızca estetik bir başarıyı değil; aynı zamanda idari, cezai ve hukuki sorumlulukları da barındırır. Diş hekimlerinin ve kliniklerin ağır yaptırımlarla karşılaşmaması için bu paylaşımların yasal çerçeveye uygun olarak yapılması zorunludur.
1. Hukuki Temel: KVKK ve Özel Nitelikli Kişisel Veri
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında, bir bireyi doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kılan her türlü bilgi kişisel veri olarak kabul edilmektedir. Diş hekimliği uygulamalarında paylaşılan ağız içi görüntüler, diş yapıları veya yüz fotoğrafları, hastanın sağlık durumuna ilişkin bilgi içerdiğinden “özel nitelikli kişisel veri” (sağlık verisi) sınıfına girer. Kanunun genel ilkeleri uyarınca özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi ve kamuya açık platformlarda paylaşılması, ilgilinin açık rızası olmaksızın kesinlikle yasaktır.
Burada en sık yapılan hata, tedavi başında alınan genel “aydınlatılmış onam formunun” bu fotoğrafların paylaşımı için de yeterli kabul edilmesidir. Hukuken, sosyal medyada yapılacak paylaşımlar için aydınlatılmış onamdan tamamen bağımsız, spesifik, özgür iradeye dayalı ve bilgilendirmeye dayanan yazılı bir açık rıza formu alınması zorunludur. Aksi takdirde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında kişisel verileri hukuka aykırı olarak yayma suçu ve Türk Borçlar Kanunu kapsamında manevi tazminat sorumluluğu (6098 s. TBK m. 49) gündeme gelebilir.
2. Sağlık Bakanlığı Yönetmeliği ve Sıkı Koşullar
Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik, öncesi-sonrası görsel paylaşımlarına yönelik çok sıkı kurallar ve standartlar getirmiştir. Diş hekimlerinin bu yönetmelik kapsamında yasal bir ihlal yapmamak adına şu teknik ve hukuki şartlara harfiyen uyması gerekmektedir:
- Aynı Teknik Şartlar ve Gerçeklik: Tedavi öncesi ve sonrasına ait görsellerin kesinlikle aynı ortam, ışık ve teknik açıyla çekilmesi gerekir. Görseller üzerinde filtre, photoshop veya dijital düzeltmeler uygulanamaz. Yanıltıcı makyaj unsurları bulunmamalıdır.
- Tarih Belirtme Zorunluluğu: Görsel içeriklerde hem tıbbi işlemin gerçekleştirildiği tarihin hem de görselin oluşturulduğu tarihin açıkça belirtilmesi zorunludur.
- Yorum ve Etkileşim Kısıtlaması: Paylaşılan öncesi-sonrası görsellerinin yer aldığı gönderilerin yorum, beğeni ve yeniden paylaşım gibi kullanıcı etkileşimlerine tamamen kapatılması yasal bir zorunluluktur.
- Zorunlu Uyarı Metni: Paylaşılan her görselin üzerinde ya da hemen altında, kolayca okunabilecek şekilde şu uyarı metnine yer verilmelidir: “Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.”
- Sponsorlu İçerik Yasağı: Yurt içine yönelik yapılan tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerinde bu görsellerin sponsorlu (ücretli) reklam olarak öne çıkarılması kesinlikle yasaktır.
3. Türk Dişhekimleri Birliği (TDB) Kuralları ve Disiplin Sorumluluğu
Diş hekimleri, yalnızca Sağlık Bakanlığı düzenlemelerine değil; aynı zamanda Türk Dişhekimleri Birliği (TDB) Disiplin Yönetmeliği ve mesleki etik kurallarına da tabidir. TDB’nin yerleşik kuralları ve kılavuzları uyarınca, meslektaşlar arasında haksız rekabete yol açacak, talep yaratmaya yönelik ve ticari reklam niteliği taşıyan paylaşımlar disiplin suçu teşkil eder.
Yargıtay’ın ve Danıştay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; sağlık hizmetlerinin kamusal niteliği gereği hekimlerin çalışmalarına ticari bir görünüm vermeleri, hasta memnuniyeti ve teşekkür mesajları üzerinden talep oluşturmaya çalışmaları yasaktır. Sağlık Bakanlığı yönetmeliğine uygun görünen bir paylaşım dahi, mesleki etik ve haksız rekabet sınırlarını aştığı takdirde ilgili Dişhekimleri Odası tarafından disiplin cezasına konu edilebilir.
Sonuç ve Öneriler
Diş hekimlerinin dijital dünyada varlık gösterirken hukuki risklerden kaçınması, hasta mahremiyetine saygı göstermekle ve mevzuata tam uyumla mümkündür. Paylaşım yapılmadan önce hastadan spesifik bir görsel paylaşım açık rıza formu alınmalı, Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği teknik kriterlere uyulmalı, etkileşimler kapatılmalı ve zorunlu yasal uyarılar eklenmelidir. Unutulmamalıdır ki, yasal sınırlara uygun yapılan her paylaşım hem hekimin mesleki itibarını korur hem de hastanın haklarına saygının bir göstergesidir.
Anahtar Kelime : oncesi sonrasi fotograf
