Diş Tedavisinde Kullanılan İlaca Bağlı Zararlardan Kim Sorumludur?
Diş hekimliğinde teşhis ve tedavi süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olan ilaç kullanımı, bazı durumlarda hastalarda beklenmeyen fiziksel zararlara yol açabilmektedir. Lokal anestezikler, kanal tedavisinde kullanılan dezenfektanlar veya tedavi sonrası reçete edilen antibiyotiklerin kullanımı sonucunda alerjik reaksiyonlar veya doku nekrozları gelişebilmektedir. Bu durumlarda ortaya çıkan zarardan kimin sorumlu olacağı, sağlık hukukunun en hassas konularından biridir. Sorumluluğun belirlenmesi; hekimin kusuru, ilacın kusuru ve hastanın genel durumu gibi parametrelerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesini gerektirir.
Kusurlu Tedavi (Malpraktis) ve Komplikasyon Ayrımı
Bir diş tedavisinde ilaca bağlı zarar geliştiğinde hukuki sorumluluğun tespiti için ilk olarak malpraktis (tıbbi uygulama hatası) ile komplikasyon (izin verilen risk) ayrımı yapılır. Diş hekimi, hastasına uygulayacağı veya reçete edeceği ilaçla ilgili olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) uyarınca vekalet sözleşmesinden doğan özen borcu altındadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin özen yükümlülüğü en hafif kusuru dahi kapsayacak şekilde geniş yorumlanır.
Eğer hekim; tedavi öncesinde hastanın sağlık geçmişini (anamnezini) eksiksiz almamışsa, hastanın bilinen bir alerjisi olmasına rağmen o ilacı uygulamışsa ya da hatalı dozda işlem yapmışsa ortada bir tıbbi uygulama hatası vardır ve hekim ortaya çıkan zarardan hukuken sorumlu olur. Ancak hekim tüm tıbbi kurallara ve özen yükümlülüğüne uygun davranmasına rağmen, tıp biliminin kabul ettiği kaçınılmaz bir yan etki meydana gelmişse, bu durum komplikasyon kabul edilir ve ilke olarak hekim sorumlu tutulamaz.
Aydınlatılmış Onamın Sorumluluktaki Rolü
Meydana gelen zararın bir komplikasyon olması, hekimi doğrudan sorumluluktan kurtarmaz. Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca, hekimin hastayı ilacın olası riskleri ve yan etkileri konusunda detaylı bilgilendirmesi ve rızasını alması gerekir. Aydınlatılmış onam yükümlülüğü yerine getirilmeden uygulanan bir ilaç tedavisi sonrasında, en öngörülebilir komplikasyon dahi gelişse, Yargıtay içtihatları doğrultusunda hekimin hukuki sorumluluğu doğacaktır. Çünkü hasta, önceden bilgilendirilip onay vermediği bir riski üstlenmeye zorlanamaz.
İlacın Kusurlu Olması ve Üreticinin Sorumluluğu
Bazı durumlarda diş hekimi ilacı doğru teşhis, doğru dozaj ve kusursuz bir teknikle uygulamış olabilir. Ancak ilacın kendisinde üretim hatası, formülasyon bozukluğu veya prospektüsünde eksik uyarıların yer alması gibi nedenlerle zarar meydana gelebilir. Bu hallerde sorumluluk hekime değil, ilacı piyasaya süren üretici veya ithalatçı firmaya aittir. Bu husus, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında ürün sorumluluğu olarak düzenlenmiştir. Zarar ilacın kendisindeki bir kusurdan kaynaklanıyorsa, üretici firma zararları tazmin etmekle yükümlüdür.
Kamu ve Özel Sektörde Hukuki Sürecin İşleyişi
İlaca bağlı zarar gören hastanın başvuracağı hukuki yol, tedavinin yapıldığı sağlık kuruluşunun niteliğine göre değişir:
- Özel Klinik ve Hastaneler: Tedavi özel bir diş kliniğinde yapılmışsa, uyuşmazlık tüketici mahkemelerinde çözülür. Dava doğrudan kusurlu diş hekimine veya onun bağlı çalıştığı özel tıp merkezine karşı açılır (TBK m. 116 – Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluk).
- Kamu Hastaneleri ve Üniversiteler: Tedavi bir devlet hastanesinde veya üniversitede gerçekleşmişse, idare hukuku ilkeleri gereğince dava doğrudan hekime açılamaz. Mağdur hastanın, hizmet kusuru gerekçesiyle idari yargıda devlete karşı tam yargı davası açması gerekir. İdare, ödediği tazminatı kusuru oranında ilgili diş hekimine rücu eder.
Sonuç
Diş tedavisinde kullanılan ilaca bağlı zararlardan kimin sorumlu olduğu sorusu tek bir yanıta sahip değildir. Zararın kaynağının doğru teşhis edilmesi; hekimin özen borcuna aykırı bir uygulamasının, aydınlatılmış onam eksikliğinin ya da ilacın üretimindeki bir hatanın bulunup bulunmadığının bilirkişi incelemesiyle netleştirilmesi gerekir. Hem diş hekimlerinin hakları hem de hastaların mağduriyet yaşamaması adına sürecin alanında uzman bir sağlık hukuku avukatı eşliğinde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : diş ilaç zararı
