Tıbbi bir müdahale sonrası beklenmedik bir zararla karşılaşan hastalar veya yakınları için en önemli adımlardan biri, hak arama sürecini doğru mahkemede başlatmaktır. Doktor hatası (malpraktis) davalarında yetkili ve görevli mahkemenin doğru tespit edilmesi, davanın usulden reddedilmeden esastan görülebilmesi için kritik bir öneme sahiptir. Bu süreç, tedavinin yapıldığı sağlık kuruluşunun niteliğine göre (kamu veya özel) farklılık göstermektedir. Bu rehberde, doktor hatası davalarının hangi mahkemede ve nasıl açılması gerektiği, sade ve anlaşılır bir dille ele alınmaktadır.
Genel Olarak Görevli ve Yetkili Mahkeme Kavramları
Bir davanın nerede ve hangi tür mahkemede açılacağını belirleyen iki temel kavram vardır: görevli mahkeme ve yetkili mahkeme.
- Görevli Mahkeme: Davanın konusuna göre hangi tür mahkemenin (örneğin, İdare Mahkemesi, Tüketici Mahkemesi) davaya bakacağını belirtir.
- Yetkili Mahkeme: Görevli mahkemenin coğrafi olarak nerede bulunduğunu (örneğin, İstanbul, Ankara) ifade eder.
Doktor hatası davalarında bu ayrım, sağlık hizmetinin alındığı kurumun statüsüne göre net bir şekilde yapılmaktadır.
Kamu Sağlık Kuruluşlarında Doktor Hatası Davaları
Devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri (hem devlet hem de vakıf üniversiteleri) gibi kamu hizmeti sunan kurumlarda gerçekleşen tıbbi uygulama hataları, idari bir işlem veya eylem olarak kabul edilir. Bu nedenle, bu kurumlardaki hatalı tıbbi müdahalelerden kaynaklanan tazminat davaları idari yargının görev alanına girer.
Görevli Mahkeme: İdare Mahkemesi
Kamu hastanelerinde yapılan tedavilerde bir doktor hatası iddiası varsa, açılacak dava bir “tam yargı davası” niteliğindedir ve görevli mahkeme İdare Mahkemeleri‘dir. Anayasa’nın 129. maddesi uyarınca, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, ancak idare aleyhine açılabilir. Bu sebeple, dava doğrudan kusurlu olduğu düşünülen doktora karşı değil, ilgili idareye (örneğin Sağlık Bakanlığı veya ilgili üniversite rektörlüğü) karşı açılır.
Dava Öncesi Zorunlu Başvuru
İdare Mahkemesi’nde dava açmadan önce, zararın öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre içinde ilgili idareye yazılı olarak başvurarak zararın tazmin edilmesini talep etmek zorunludur. İdarenin bu talebi reddetmesi veya 30 gün içinde cevap vermemesi durumunda dava açma hakkı doğar.
Yetkili Mahkeme
Kamu hastanelerine karşı açılacak davalarda yetkili mahkeme, genellikle hizmetin görüldüğü veya zararın doğduğu yerdeki idare mahkemesidir. Devlet ve vakıf üniversitelerinin hastanelerinde yapılan işlemlerde ise davanın, üniversite rektörlüğünün bulunduğu yerdeki idare mahkemelerinde açılması gerekebilir.
Özel Sağlık Kuruluşlarında Doktor Hatası Davaları
Özel hastaneler, tıp merkezleri, poliklinikler veya bağımsız çalışan hekimlerin muayenehanelerinde sunulan sağlık hizmetleri, özel hukuk ilişkisi çerçevesinde değerlendirilir. Bu ilişki, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre genellikle bir “vekalet sözleşmesi” olarak kabul edilir. Estetik operasyonlar gibi belirli durumlarda ise bu ilişki “eser sözleşmesi” olarak nitelendirilebilir.
Görevli Mahkeme: Tüketici Mahkemesi
Hasta, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında “tüketici”, sağlık hizmeti sunan özel kuruluş veya hekim ise “hizmet sağlayıcı” olarak kabul edilir. Bu nedenle, özel sağlık kuruluşlarına veya bağımsız hekimlere karşı açılacak tazminat davalarında görevli mahkeme Tüketici Mahkemeleri‘dir. Belirli bir parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce Tüketici Hakem Heyeti’ne başvuru zorunluluğu bulunmaktadır.
Dava Şartı Arabuluculuk
Tüketici mahkemelerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak bir dava şartıdır. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa, ancak o zaman mahkemede dava açılabilir.
Yetkili Mahkeme
Tüketici davalarında, davacı olan hasta için kanun kolaylık sağlamıştır. Hasta, davayı genel yetki kuralı uyarınca davalının (hastane veya doktorun) yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde açabileceği gibi, kendi yerleşim yerindeki (ikametgahındaki) tüketici mahkemesinde de açma hakkına sahiptir. Ayrıca, sözleşmenin ifa edildiği, yani tıbbi müdahalenin yapıldığı yer mahkemesi de yetkilidir.
Doktorun Sigorta Şirketine Karşı Açılacak Davalar
Hekimlerin zorunlu mesleki sorumluluk sigortası bulunmaktadır. Zarar gören hasta dilerse, doğrudan hekimin sigorta şirketine karşı da bir tazminat davası açabilir. Bu durumda görevli mahkeme Tüketici Mahkemesi değil, Asliye Ticaret Mahkemesi olacaktır.
Anahtar Kelime : doktor hatası davası
