Teknolojinin gelişmesiyle birlikte, özellikle estetik operasyonlar gibi tıbbi süreçlerin “öncesi-sonrası” fotoğrafları, sosyal medya ve internet sitelerinde sıkça kullanılır hale gelmiştir. Ancak bu durum, hasta mahremiyeti ve kişisel verilerin korunması açısından ciddi hukuki sorunları da beraberinde getirmektedir. Hastanın açık rızası olmaksızın fotoğrafının çekilmesi, saklanması veya paylaşılması, hem hekim hem de sağlık kuruluşu için hukuki ve cezai sorumluluklar doğurabilir. Bu yazıda, hasta fotoğrafının izinsiz paylaşılması durumunda başvurulabilecek hukuki yollar, KVKK düzenlemeleri ve tazminat hakları detaylı bir şekilde ele alınacaktır.
KVKK Kapsamında Hasta Fotoğrafının Hukuki Niteliği
Hastaya ait her türlü fotoğraf, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında kişisel veri niteliğindedir. Ancak bir kişinin sağlık durumunu ortaya koyan veya bir tıbbi müdahaleyle ilişkilendirilebilen fotoğraflar, KVKK’nın 6. maddesi uyarınca “özel nitelikli kişisel veri” olarak kabul edilir. Bu tür veriler, daha hassas bir korumaya tabidir ve işlenmeleri çok daha sıkı kurallara bağlanmıştır.
Özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi, kural olarak ilgili kişinin “açık rızasına” bağlıdır. Sağlık verileri için ise kanun, yalnızca kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi gibi sınırlı amaçlarla ve sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler (hekimler vb.) veya yetkili kurumlar tarafından açık rıza aranmaksızın işlenmesine izin vermektedir. Ancak hastanın fotoğrafını sosyal medyada reklam veya tanıtım amacıyla paylaşmak, bu istisnaların hiçbirine girmez. Dolayısıyla, bu tür bir paylaşım için hastanın konu hakkında detaylıca bilgilendirilerek alınmış açık ve yazılı bir rızası mutlak surette gereklidir. Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun yerleşik kararlarına göre, hastadan alınan bu rıza, reklam ve tanıtım amacını açıkça kapsamalıdır.
İzinsiz Paylaşımın Hukuki ve Cezai Sonuçları
Hastanın fotoğrafının izni olmadan paylaşılması, birden fazla hukuki ihlali aynı anda oluşturur. Bu durum, hem özel hukuk kapsamında tazminat sorumluluğuna hem de ceza hukuku kapsamında suç teşkil eden eylemlere yol açar.
Maddi ve Manevi Tazminat Davası
Hastanın fotoğrafının izinsiz kullanılması, Türk Medeni Kanunu’nun 24. ve 25. maddelerinde koruma altına alınan kişilik haklarına bir saldırı niteliğindedir. Bu durumda hasta, kişilik haklarının zedelenmesi nedeniyle uğradığı elem, üzüntü ve itibar kaybı için manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, bir kişinin rızası olmaksızın görüntüsünün kullanılması, manevi tazminat için yeterli bir sebeptir. Eğer fotoğrafın izinsiz kullanımı nedeniyle hasta maddi bir zarara uğramışsa (örneğin, işini kaybetmişse), bu zararını da maddi tazminat olarak talep edebilir. Tazminat davaları, haksız fiilin işlendiği veya davacının yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılabilir.
Türk Ceza Kanunu Kapsamında Sorumluluk
Hasta fotoğrafının izinsiz paylaşılması, Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında çeşitli suçları gündeme getirebilir. Durumun niteliğine göre aşağıdaki suçlar oluşabilir:
- Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m. 134): Kişinin özel hayatına ilişkin görüntüleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasını gerektiren bir suçtur. Hastanın tedavi sürecine ilişkin fotoğraflar, özel hayatın bir parçası olarak kabul edilir.
- Kişisel Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme (TCK m. 136): Kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Yargıtay, başkasına ait bir fotoğrafın sosyal medyada izinsiz paylaşılmasını bu suç kapsamında değerlendirmektedir.
Bu suçlar şikayete tabidir. Mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunması gerekmektedir.
Haklarınızı Nasıl Arayabilirsiniz? Şikayet ve Başvuru Yolları
Hasta fotoğrafınızın izinsiz paylaşıldığını fark ettiğinizde, eş zamanlı olarak birden fazla yola başvurabilirsiniz:
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu’na (KVKK) Şikayet: Veri sorumlusu olan hekim veya sağlık kuruluşuna başvurarak fotoğrafların kaldırılmasını ve verilerinizin silinmesini talep edebilirsiniz. Talebinize 30 gün içinde cevap verilmezse veya verilen cevap yetersizse, Kişisel Verileri Koruma Kurumu’na şikayette bulunabilirsiniz. Kurul, idari para cezası gibi yaptırımlar uygulayabilir.
- Cumhuriyet Başsavcılığı’na Suç Duyurusu: Yukarıda belirtilen TCK suçları kapsamında, 6 aylık şikayet süresi içinde savcılığa suç duyurusunda bulunarak cezai sürecin başlatılmasını sağlayabilirsiniz.
- Hukuk Mahkemelerinde Dava Açma: Maddi ve manevi zararlarınızın tazmini için Asliye Hukuk Mahkemesi’nde tazminat davası açabilirsiniz. Ayrıca, paylaşımın durdurulması için ihtiyati tedbir talebinde bulunabilirsiniz.
- İçeriğin Kaldırılması İçin Başvuru: Fotoğrafın paylaşıldığı sosyal medya platformuna veya internet sitesine başvurarak içeriğin kaldırılmasını talep edebilirsiniz.
Unutulmamalıdır ki hasta mahremiyeti, hem hekimlik meslek etiğinin hem de yasal düzenlemelerin temel taşlarından biridir. Sağlık hizmeti alırken çekilen fotoğraflar, hastanın en hassas kişisel verilerindendir ve korunması esastır.
“`
Anahtar Kelime : izinsiz hasta fotoğrafı paylaşımı
