Sağlık hizmetlerinin sunumu sırasında hastaların bedensel ve ruhsal bütünlüklerinin korunması, insan onuruna yakışır bir muamele görmeleri en temel anayasal haklardandır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 56. maddesinde güvence altına alınan sağlık hakkı, bireylerin kaliteli, güvenli ve adil bir sağlık hizmeti almasını zorunlu kılar. Bu kapsamda, sağlık hizmeti alırken haklarının ihlal edildiğini düşünen hastaların başvurabileceği ilk ve en etkin idari merci Hasta Hakları Birimi’dir. Peki, bu birime başvuru nasıl yapılır ve hukuki süreç nasıl işler?
Hasta Hakları Birimi Nedir?
Hasta Hakları Birimi; Sağlık Bakanlığı’na bağlı devlet hastanelerinde, üniversite hastanelerinde ve özel sağlık kuruluşlarında hastaların karşılaştıkları sorunları çözüme kavuşturmak amacıyla kurulmuş idari bir yapıdır. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hasta Hakları Yönetmeliği hükümlerine dayanılarak işletilen bu birimler, hasta ile sağlık çalışanları arasında köprü görevi görür. Birimin temel amacı, hak ihlallerini yerinde çözmek, sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak ve olası hukuki uyuşmazlıkların önüne yargı aşamasına gelmeden geçmektir.
Hangi Durumlarda Hasta Hakları Birimine Başvurulur?
Sağlık hizmeti alımı sırasında yaşanan pek crisis ve aksaklık bu birimin görev alanına girmektedir. Yönetmelik uyarınca en sık başvuru yapılan hak ihlali konuları şunlardır:
- Aydınlatılmış Onam İhlali: Hastanın yapılacak tıbbi müdahale, riskler, olası komplikasyonlar ve alternatif tedavi yöntemleri hakkında yeterince ve anlayabileceği bir dille bilgilendirilmemesi ya da rızasının usulüne uygun alınmaması.
- Mahremiyet İhlali: Tıbbi değerlendirme, muayene, teşhis veya tedavi süreçlerinde hastanın gizlilik hakkına ve özel hayatın gizliliğine riayet edilmemesi.
- Saygınlık Görme Hakkının İhlali: Sağlık personeli tarafından hastaya veya yakınlarına karşı kırıcı, aşağılayıcı, haksız veya kaba davranışlarda bulunulması.
- Sağlık Kuruluşunu ve Hekimi Seçme Hakkı: Hastanın mevzuatın izin verdiği ölçüde hekimini, tedavi yöntemini veya sağlık kurumunu seçme özgürlüğünün haksız yere kısıtlanması.
Hasta Hakları Birimine Başvuru Nasıl Yapılır?
Hak ihlaline uğradığını düşünen hasta veya yasal temsilcisi (veli, vasi veya noter onaylı vekil) başvuruyu gerçekleştirebilir. Başvuru süreci şu adımlarla ilerler:
1. Başvuru Kanalları
Başvurular doğrudan hastanede bulunan Hasta Hakları Birimi’ne şahsen gidilerek yapılabileceği gibi, Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM – Alo 184) hattı üzerinden veya e-Devlet entegrasyonu bulunan internet tabanlı Hasta Hakları Başvuru Sistemi üzerinden elektronik ortamda da gerçekleştirilebilir.
2. Dilekçenin Hazırlanması
Şahsen başvurularda yazılı bir dilekçe sunulması esastır. Dilekçede; olayın gerçekleştiği tarih ve saat, varsa ilgili sağlık personelinin adı-soyadı ve yaşanan somut olay net bir dille aktarılmalıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil ve sorumluluk hukuku ilkeleri uyarınca iddiaların somut delillere (tıbbi evrak, epikriz raporu, reçete veya tanık beyanı vb.) dayandırılması, başvurunun hızlı ve olumlu sonuçlanma ihtimalini artırır.
Başvurunun Değerlendirilmesi ve Hukuki Sonuçları
Başvuru birime ulaştıktan sonra, Hasta Hakları Birimi sorumlusu gerekli bilgi ve belgeleri toplar ve ilgili personelden yazılı savunma talep eder. Toplanan tüm veriler, hastane bünyesinde kurulan ve içinde sivil toplum kuruluşu temsilcilerinin de yer aldığı Hasta Hakları Kurulu’na sunulur. Kurul, başvuruyu inceleyerek “hak ihlali vardır” veya “hak ihlali yoktur” şeklinde idari bir karar verir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, bu idari başvuru yollarının tüketilmesi veya bu süreçte elde edilen resmi kurul kararları, ileride adli yargıda açılabilecek maddi ve manevi tazminat davalarında ya da ceza soruşturmalarında önemli birer delil niteliği taşır. Hasta Hakları Kurulu’nun ihlal kararı vermesi durumunda, ilgili personel hakkında disiplin soruşturması başlatılabilir ve bu durum sağlık kuruluşunun hukuki sorumluluğunu doğrudan tetikleyebilir.
Sonuç olarak, Hasta Hakları Birimi’ne başvuru yapmak, hem hastaların anayasal haklarını koruması hem de sağlık sisteminin kendisini denetleyebilmesi açısından hayati bir öneme sahiptir. Hukuki hakların doğru zamanda ve usulüne uygun şekilde aranması, telafisi güç hak kayıplarının önüne geçecektir.
Anahtar Kelime : hasta hakları başvuru
