Hastaneler, sağlığımıza kavuşmak için başvurduğumuz kurumlardır. Ancak bazen, tedavi sürecinde ortaya çıkan ve “hastane enfeksiyonu” ya da “nozokomiyal enfeksiyon” olarak adlandırılan durumlar, hastalar için yeni bir sağlık sorununa ve hukuki bir sürece neden olabilir. Hastanın hastaneye yatışından sonra gelişen bu enfeksiyonlar, tedavi süreçlerini uzatabilir, kalıcı hasarlara yol açabilir ve hatta hayati risk taşıyabilir. Peki, böyle bir durumla karşılaşan hastaların ve yakınlarının hukuki hakları nelerdir?
Hastane Enfeksiyonlarında Hukuki Sorumluluk Kime Aittir?
Türk hukuk sisteminde hastanelerin, sundukları sağlık hizmeti sırasında hastanın güvenliğini sağlama ve onu her türlü zarardan koruma yükümlülüğü vardır. Bu yükümlülük, sadece hekimin tıbbi müdahalesini değil, hastanenin genel işleyişini ve organizasyonunu da kapsar. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre hastaneler, kendi bünyelerinde gelişen enfeksiyonlardan “organizasyon kusuru” ilkesi gereğince sorumludur. Bu, hastanenin hijyen, sterilizasyon, personel denetimi ve enfeksiyon kontrol protokolleri gibi konularda gerekli tüm önlemleri aldığını ispatlamakla yükümlü olduğu anlamına gelir.
Özel Hastane ve Kamu Hastanesi Ayrımı
Sorumluluğun hukuki dayanağı, enfeksiyonun meydana geldiği hastanenin niteliğine göre değişiklik gösterir:
- Özel Hastaneler: Hasta ile özel hastane arasında genellikle bir “vekâlet sözleşmesi” veya “hastaneye kabul sözleşmesi” kurulduğu kabul edilir. Bu sözleşme çerçevesinde hastanenin özen borcunu ihlal etmesi, sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil hükümlerine dayanarak bir tazminat sorumluluğu doğurur. Bu tür davalarda görevli mahkeme genellikle Tüketici Mahkemeleridir.
- Kamu Hastaneleri (Devlet, Üniversite): Kamu hastanelerindeki sorumluluk, idare hukukunun “hizmet kusuru” ilkesine dayanır. İdarenin, sağlık hizmetini organize ederken ve sunarken gerekli özeni göstermemesi veya sistemde bir bozukluk olması hizmet kusuru olarak kabul edilir. Bu tür davalar İdare Mahkemelerinde açılan “tam yargı davası” ile görülür. Dava açmadan önce ilgili idareye (örneğin Sağlık Bakanlığı veya Üniversite Rektörlüğü) başvuruda bulunmak bir dava şartıdır.
İspat Yükü ve Bilirkişi Raporlarının Önemi
Hastane enfeksiyonu davalarında temel zorluklardan biri, enfeksiyonun gerçekten hastaneden kaynaklandığını ve hastanenin bir kusuru olduğunu ispatlamaktır. Kural olarak ispat yükü davacı olan hastadadır. Ancak Yargıtay’ın yerleşik uygulamalarında, hastanelerin organizasyon sorumluluğu nedeniyle ispat yükünün yer değiştirdiği ve hastanenin gerekli tüm önlemleri aldığını, enfeksiyonun kaçınılmaz bir “komplikasyon” olduğunu kanıtlaması gerektiği kabul edilmektedir.
Bu noktada bilirkişi raporları davanın seyrini belirler. Mahkeme tarafından görevlendirilen; enfeksiyon hastalıkları, mikrobiyoloji ve ilgili cerrahi branşlardan oluşan uzman bir bilirkişi heyeti, şu gibi konuları inceler:
- Enfeksiyonun hastaneye yatıştan sonra mı geliştiği.
- Hastanenin enfeksiyon kontrol komitesinin bulunup bulunmadığı ve etkin çalışıp çalışmadığı.
- Sterilizasyon ve hijyen kurallarına uyulup uyulmadığı.
- Uygulanan tıbbi işlemlerin tıp bilimi standartlarına uygun olup olmadığı.
Bilirkişi raporu, enfeksiyonun hastanenin kusurlu bir davranışından mı (malpraktis) yoksa tıbbın kabul ettiği riskler dahilinde bir komplikasyondan mı kaynaklandığını aydınlatır.
Tazminat Talepleri Neleri Kapsar?
Hastane enfeksiyonu nedeniyle açılan davalarda talep edilebilecek tazminat türleri şunlardır:
- Maddi Tazminat: Ek tedavi masrafları, hastanede kalış süresinin uzamasından kaynaklanan giderler, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve vefat durumunda destekten yoksun kalma tazminatı gibi kalemleri içerir.
- Manevi Tazminat: Hastanın enfeksiyon nedeniyle yaşadığı acı, elem, keder ve yaşama sevincindeki azalma gibi manevi zararların telafisi için talep edilir. Vefat halinde, merhumun yakınları da manevi tazminat talep etme hakkına sahip olabilir.
Unutulmamalıdır ki, her hastane enfeksiyonu otomatik olarak bir tazminat hakkı doğurmaz. Tıbbi standartlara uygun tüm önlemlerin alınmasına rağmen ortaya çıkan ve “komplikasyon” olarak nitelendirilen kaçınılmaz enfeksiyonlardan dolayı hastanenin sorumluluğu doğmayabilir. Bu nedenle her vaka, kendi özel koşulları içinde dikkatle değerlendirilmelidir.