Teknolojinin gelişmesi ve sağlık hizmetlerinin dijitalleşmesiyle birlikte hasta verilerinin korunması konusu, sağlık hukukunun en dinamik alanlarından biri haline gelmiştir. Günümüzde e-Nabız ve hastane bilgi yönetim sistemleri (HBYS) sayesinde hekimlerin hastaların tıbbi geçmişine ulaşması oldukça kolaylaşmıştır. Ancak bu kolaylık, beraberinde ciddi hukuki sınırlandırmaları da getmektedir. Hem hekimler hem de hastalar tarafından merak edilen “Hekim, hasta dosyasına sonradan erişebilir mi?” sorusu, kişisel verilerin korunması ve hasta mahremiyeti çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Sağlık Verilerinin Hukuki Niteliği ve Korunması
Anayasa Mahkemesi kararlarında da vurgulandığı üzere, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı anayasal bir hak olup özel hayatın gizliliği kapsamında korunur. Hukukumuzda sağlık verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) uyarınca “özel nitelikli kişisel veri” sınıfındadır. KVKK kapsamında, sağlık hizmeti sunan hekimlerin tıbbî teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerini yürütmek amacıyla bu verileri açık rıza aramaksızın işleyebileceği düzenlenmiştir. Ancak bu istisna, hekimlere sınırsız bir erişim yetkisi tanımaz; erişimin her zaman meşru bir amaçla sınırlı olması gerekir.
Hekimin Sonradan Erişim Yetkisinin Sınırları
Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince, sağlık personelinin hasta verilerine erişimi, sadece sunulmakta olan sağlık hizmetinin gereği ile sınırlı olmak zorundadır. Bu bağlamda, aktif bir tedavi ilişkisi bittikten sonra hekimin hasta dosyasına sonradan erişmesi şu sınırlandırmalara tabidir:
- Aktif Tedavinin Sona Ermesi: Tedavi süreci tamamlandıktan sonra, hekimin hastanın güncel verilerini sırf merak veya kişisel nedenlerle incelemesi hukuka aykırıdır.
- Süre Sınırları: Sağlık Bakanlığı kurallarına göre, hastanın e-Nabız tercihleri saklı kalmak üzere, randevulu hekimler randevu gününde; aynı kuruluştaki diğer hekimler ise acil durumlar dışında genellikle 24 saat ile sınırlı sürelerle verilere erişebilir.
- Açık Rıza ve Tıbbi Zorunluluk: Aktif süreç bittikten sonra dosyaya erişebilmek için ya hastanın açık rızasının alınması ya da acil tıbbi müdahale gibi zorunlu bir durumun varlığı gerekir.
Malpraktis Davaları ve Savunma Hakkı
Uygulamada, hekimlerin kendilerine açılan malpraktis davalarında savunma yapmak amacıyla hastanın geçmiş dosyalarına erişmek istediği görülmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında savunma hakkı kutsal kabul edilse de hekimlerin bu süreçte doğrudan sistemlerden yetkisiz veri çekmesi hukuka aykırı kabul edilmektedir. İlgili tıbbi belgeler, yargılama makamları (mahkeme veya savcılık) kanalıyla resmi olarak talep edilmelidir.
Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun Yaklaşımı
Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun yerleşik kararlarında belirtildiği üzere; hastanın talebi ya da rızası olmaksızın e-Nabız veya hastane sistemlerine girilerek sağlık verilerine erişilmesi ciddi bir ihlaldir. Kurul, bu tür yetkisiz erişimlerin engellenmesi için veri sorumlularının gerekli idari ve teknik tedbirleri almasını zorunlu kılmakta ve ihlal halinde ağır idari para cezaları uygulamaktadır.
Hukuka Aykırı Erişimin Yaptırımları
Bir hekimin yetkisi veya hukuki dayanağı olmaksızın hasta dosyasına sonradan erişmesi durumunda şu yaptırımlar gündeme gelebilir:
- Cezai Sorumluluk: Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 136 uyarınca, kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçiren veya yayan kişiler hapis cezası ile karşı karşıya kalabilir.
- Hukuki Sorumluluk (Tazminat): Hasta, haksız erişim nedeniyle manevi zarara uğradığını ileri sürerek Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca manevi tazminat davası açabilir.
- Disiplin Cezaları: Hasta mahremiyetini ve sır saklama yükümlülüğünü ihlal eden hekimler hakkında Sağlık Bakanlığı ve meslek örgütleri tarafından disiplin soruşturması açılabilir.
Sonuç
Özetlemek gerekirse; bir hekimin hastanın dosyasına sonradan erişebilmesi, ancak aktif bir tedavi ilişkisinin varlığı, hastanın açık rızası veya hukuken tanınmış acil bir tıbbi zorunluluk halinde mümkündür. Bunların dışındaki her türlü merak veya keyfi amaçlı erişim, ağır hukuki ve cezai yaptırımlara yol açabilmektedir.
Anahtar Kelime : hasta dosyasi erisim
