Günümüzde dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, hekimler ve sağlık kuruluşları da hastalarıyla iletişim kurmak, toplumu bilgilendirmek ve görünürlüklerini artırmak amacıyla sosyal medya platformlarını aktif olarak kullanmaktadır. Ancak sağlık hizmetlerinin doğrudan insan hayatı ve toplum sağlığı ile ilgili olması, bu alandaki paylaşımların sıradan ticari faaliyetlerden farklı ve çok daha sıkı hukuki kurallara tabi tutulmasını zorunlu kılmaktadır. Hekimlerin ve hastanelerin sosyal medyadaki paylaşımları, bilgi verme özgürlüğü ile reklam yasağı ve hasta mahremiyeti arasındaki ince çizgide yürütülmelidir.
Hukuki Dayanaklar ve Reklam Yasağı
Türk hukuk sisteminde sağlık alanında reklam yapılması kesin bir dille yasaklanmıştır. Bu yasağın temel amacı, hastaların yanlış yönlendirilmesini önlemek, haksız rekabeti engellemek ve tıp mesleğinin saygınlığını korumaktır. Reklam yasağının ve tanıtım kurallarının sınırları başta 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun olmak üzere, Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi, Hasta Hakları Yönetmeliği ve Resmi Gazete’de yayımlanan Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik çerçevesinde çizilmiştir.
Bu yasal mevzuat uyarınca, hekimler ve hastaneler sadece “tanıtım ve bilgilendirme” sınırları içerisinde paylaşımlarda bulunabilirler. İzin verilen paylaşımlar genel olarak şunlardır:
- Hekimin akademik unvanı, uzmanlık dalı, çalışma günleri, hasta kabul saatleri ve muayene yeri bilgileri,
- Sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikteki bilimsel ve tıbbi bilgiler,
- Sağlık kuruluşunun ruhsatında yer alan uzmanlık dalları ve sunulan hizmet alanları.
Sosyal Medyada Sık Yapılan Hatalar ve Güncel Yasaklar
Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan güncel yönetmelikler, sosyal medya paylaşımlarına ilişkin son derece katı kurallar getiriştir. Özellikle estetik ve cerrahi branşlarda sıkça karşılaşılan bazı paylaşımlar doğrudan hukuki yaptırıma tabidir:
1. Hasta Memnuniyeti ve Teşekkür Mesajları
Hastaların veya yakınlarının hekime yönelik teşekkür, memnuniyet veya övgü içeren ifadelerinin sosyal medyada paylaşılması reklam faaliyeti olarak değerlendirilmektedir. Bu tür yorumların ve mesajların paylaşılması kesinlikle yasaktır.
2. Önceki ve Sonrası (Before-After) Görselleri
Tedavi öncesi ve sonrasını gösteren fotoğrafların paylaşımı çok sıkı kurallara bağlanmıştır. Bu görsellerin hileli, filtreli veya makyajlı olmaması; aynı ışıkta, aynı teknik şartlarda çekilmesi ve görselin üzerinde çekim tarihlerinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir. Ayrıca bu paylaşımların yorum, beğeni ve yeniden paylaşım gibi kullanıcı etkileşimlerine kapatılması yasal bir zorunluluktur.
3. Kampanya, Çekiliş ve İndirimler
Sağlık hizmetleri; özendirme, hediye veya çekiliş gibi pazarlama yöntemleriyle sunulamaz. Fiyat bilgisi vermek, indirim kampanyaları düzenlemek haksız rekabete yol açtığı için hukuka aykırıdır.
Kişisel Verilerin Korunması ve Hasta Mahremiyeti
Sosyal medya paylaşımlarında en sık ihlal edilen alanlardan biri de hasta mahremiyetidir. Anayasa’nın özel hayatın gizliliğini güvence altına alan maddelerinin yanı sıra, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında sağlık verileri “özel nitelikli kişisel veri” statüsündedir. Bir hastanın fotoğrafı, videosu, ses kaydı ve hatta tedavi süreci, onun rızası olmaksızın hiçbir dijital mecrada paylaşılamaz.
Hastalara ait görsel içeriklerin kullanılabilmesi için hastadan veya yasal temsilcisinden yazılı olarak “Görsel İçerik Kaydetme ve İşleme Onam Formu” ile açık rıza alınması şarttır. Ancak Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hastadan rıza alınmış olsa dahi hastanın kimliğini doğrudan deşifre eden, insan onurunu zedeleyen veya ameliyat esnasındaki hassas görüntülerin paylaşılması hukuka aykırılık teşkil eder.
Hukuki ve Cezai Yaptırımlar
Kurallara aykırı paylaşımlarda bulunan hekimler ve sağlık kuruluşları ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kalabilmektedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesi uyarınca haksız fiil sorumluluğu doğabilmekte, bu da tazminat davalarına zemin hazırlayabilmektedir. Ayrıca şu yaptırımlar uygulanmaktadır:
- İdari Para Cezaları: Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu ve Sağlık Bakanlığı tarafından mevzuata aykırı paylaşımlar için yüksek meblağlarda idari para cezaları uygulanabilmektedir.
- Disiplin Cezaları: İlgili meslek odaları ve birlikleri tarafından uyarma, kınama ve hatta geçici olarak meslekten men cezaları verilebilmektedir.
- Cezai Sorumluluk: Hasta mahremiyetinin ve kişisel verilerin hukuka aykırı olarak paylaşılması durumunda, Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezası istemiyle davalar açılabilmektedir.
Sonuç olarak; hekimlerin ve hastanelerin sosyal medyada gerçekleştirecekleri her paylaşımın hukuki süzgeçten geçirilmesi, hem hekimlerin mesleki saygınlığını ve hukuki güvenliğini korumak hem de hastaların doğru bilgiye ulaşmasını sağlamak adına hayati bir önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : sosyal medya kurallari
