Sağlık hizmetlerinin sunumunda, hasta ile hekim arasındaki güven ilişkisi hukuki bir zemin üzerine inşa edilir. Bu zeminin en hassas parçalarından biri de hiç şüphesiz hastaya ait tıbbi kayıtlar ve dosyalardır. Hukukumuzda hastanın kendi tıbbi verilerine erişim hakkı kadar, hekimin de hastanın dosyasına ve hastane kayıtlarına erişim yetkisi büyük önem taşır. Ancak bu erişim hakkı sınırsız olmayıp, hem Anayasa hem de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) çerçevesinde belirli kurallara bağlanmıştır. Bu yazımızda, hekimin hasta dosyasına erişim hakkını, bu hakkın sınırlarını ve olası hukuki uyuşmazlıklardaki rolünü ele alacağız.
Hekimin Tedavi Sürecinde Hasta Dosyasına Erişim Hakkı
Hekim ile hasta arasındaki ilişki, genel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu sözleşme ve hekimlik mesleğinin doğası gereği, hekimin hastasına doğru teşhis koyması ve uygun tedaviyi uygulaması gerekir. Bu süreçte hekimin, hastanın geçmiş tıbbi öyküsüne (anamnez), tahlil sonuçlarına ve röntgen grafiklerine erişmesi tıbbi bir zorunluluktur.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, sağlık verileri “özel nitelikli kişisel veri” olarak kabul edilir ve korunması esastır. Ancak aynı kanunun sağlık verilerinin işlenmesini düzenleyen maddesi uyarınca; kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, sır saklama yükümlülüğü altındaki hekimlerin bu verileri açık rıza aramaksızın işleyebileceği (ve dolayısıyla erişebileceği) hüküm altına alınmıştır. Bu durum, Resmi Gazete‘de yayımlanan Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik hükümleri ile de desteklenmektedir.
Erişim Yetkisinin Sınırları ve “Yetki Matrisi”
Hekimin hasta kayıtlarına erişim yetkisi mutlak ve sınırsız değildir. Kişisel Verileri Koruma Kurulu kararlarında da vurgulandığı üzere, hastanelerdeki bilgi yönetim sistemlerinde “yetki matrisi” uygulanmalıdır. Buna göre:
- Bir hekim, yalnızca kendi muayene ettiği, takip ettiği veya konsültasyon (görüş alışverişi) amacıyla dahil olduğu hastanın dosyasına erişmelidir.
- Hastanede çalışan her hekimin, tedavi ilişkisi bulunmayan tüm hastaların kayıtlarına keyfi olarak erişmesi hukuka aykırıdır ve veri ihlali teşkil eder.
- Erişim yetkisinin sınırlandırılması, sağlık hizmetinin aksamasına yol açmayacak şekilde, ölçülü ve amaca uygun olarak tasarlanmalıdır.
Savunma Hakkı Kapsamında Kayıtlara Erişim
Tıbbi malpraktis (hekim hatası) iddialarıyla açılan tazminat veya ceza davalarında, hekimin en önemli delili usulüne uygun olarak tutulmuş hasta dosyasıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, tıbbi kayıtların eksiksiz tutulması ve mahkemeye sunulması hekimin ve sağlık kuruluşunun sorumluluğundadır. Bu kayıtlar, hekimin tıbbi standartlara uygun davrandığını kanıtlayan en güçlü hukuki araçtır.
Hakkında soruşturma veya dava açılan bir hekim, kendisini savunabilmek adına tedavi ettiği hastanın kayıtlarına erişme ve bu kayıtları delil olarak kullanma hakkına sahiptir. Bu durum, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkının bir gereğidir. Hekimin mahkemeye sunduğu savunma kapsamında hastaya ait tıbbi bilgileri paylaşması, “sır saklama yükümlülüğünün ihlali” olarak değerlendirilmez.
Ancak bu hak kullanılırken de hukuki sınırlara dikkat edilmelidir. Hekim, hastane arşivindeki dosyaları veya dijital kayıtları kendi rızasıyla sistem dışına çıkaramaz, kişisel cihazlarına kopyalayamaz veya üçüncü kişilerle paylaşamaz. Gerekli belgelerin resmi kanallar aracılığıyla (mahkeme veya savcılık müzekkeresi ile) talep edilmesi en güvenli yoldur.
Hukuka Aykırı Erişimler ve Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı
Hekimlerin mesleki yetkilerini kullanarak tedavi ilişkisi bulunmayan kişilerin verilerine erişmesi ciddi hukuki ve cezai yaptırımlar doğurur. Örneğin; Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik kararlarına da konu olduğu üzere, bir hekimin boşanma davasında eşinin geçmiş psikolojik veya fiziksel rahatsızlıklarına dair kayıtları çalıştığı kurumun sisteminden hukuka aykırı olarak çekip delil olarak sunması, özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir.
Benzer şekilde, merak unsuruyla ünlülerin, yakınların veya iş arkadaşı olan diğer sağlık personelinin hasta dosyalarını incelemek de Türk Ceza Kanunu kapsamında “kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme veya yayma” suçunu oluşturabilir.
Sonuç
Hekimin hasta dosyası ve hastane kayıtlarına erişim hakkı; hem hastanın sağlığına kavuşması hem de hekimin hukuki güvenliği (savunma hakkı) için hayati öneme sahiptir. Ancak bu hak, hasta mahremiyeti ve veri güvenliği duvarına çarptığı anda sınırlandırılır. Hekimlerin ve sağlık yöneticilerinin herhangi bir cezai veya hukuki yaptırımla karşılaşmamaları adına, veri erişim süreçlerini sağlık hukuku prensiplerine ve güncel mevzuata uygun olarak yönetmeleri gerekmektedir.
Anahtar Kelime : hekim hasta kaydi
